Uprawnienie kuratora z art. 42 k.c. do wystąpienia z wnioskiem o rozwiązanie osoby prawnej

Piotr Kędzierski
Asystent w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Sędzia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie.

Charakter uprawnienia kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 § 1 k.c. do wystąpienia z wnioskiem o rozwiązanie osoby prawnej nie był w orzecznictwie przesądzony.

Dotychczasowe wypowiedzi SN wskazywały, na przykład, że kurator z art. 42 § 1 k.c. nie jest organem państwowym w rozumieniu art. 271 § 2 k.s.h. i w tym trybie nie może domagać się w sądzie rozwiązania spółki (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2009 r., III CSK 57/09).

Z kolei w postanowieniu z dnia z dnia 30 maja 2008 r., III CZP 40/08, Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że [Read more…]

Sądowa egzekucja z udziałów w spółce z o.o. – wybrane aspekty proceduralne

dr Paweł Zdanikowski
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Sędzia sądu rejonowego. Autor publikacji z zakresu prawa handlowego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

W literaturze prawa spółek problematyka egzekucji z udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jest rozważana najczęściej w kontekście prawnomaterialnych skutków zajęcia, w szczególności dopuszczalności wykonywania korporacyjnych uprawnień wspólnika przez wierzyciela egzekwującego. Stosunkowo rzadko poruszane są natomiast kwestie proceduralne związane z tokiem egzekucji, pomimo tego, że obowiązujące w tym zakresie unormowanie, w szczególności art. 185 k.s.h., jest dość zwięzłe.

Regulacja prawna sądowej egzekucji z udziałów w spółce z o.o. zawarta jest przede wszystkim w Dziale IVa Tytułu II Części III k.p.c. (art. 909 – 912), ale również obejmuje przepisy Działu IV Tytułu II Części III k.p.c. (w zakresie nieuregulowanym w dziale IVa) oraz art. 185 k.s.h.

Wszczęcie postępowania

Postępowanie egzekucyjne inicjuje wierzyciel składając wniosek do komornika.

[Read more…]

Dopuszczalność zamiany akcji własnych spółki dzielonej na akcje spółki nowo zawiązanej

dr Dariusz Bucior
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Prawnik w Kancelarii BWHS oraz Yingke Várnai BWHS. Twórca portalu Umowa-agencyjna.pl. Autor bloga prawniczego. Obserwuj na Twitterze:@DrBucior

Kodeks spółek handlowych (k.s.h.) zna cztery sposoby podziału spółki kapitałowej (art. 529 § 1 k.s.h.):

  1. podział przez przejęcie – czyli podział przez przeniesienie całego majątku spółki dzielonej na inne spółki za udziały lub akcje spółki przejmującej, które obejmują wspólnicy spółki dzielonej,
  2. podział przez zawiązanie nowych spółek – czyli podział przez zawiązanie nowych spółek, na które przechodzi cały majątek spółki dzielonej za udziały lub akcje nowych spółek,
  3. podział przez przejęcie i zawiązanie nowej spółki – czyli podział przez przeniesienie całego majątku spółki dzielonej na istniejącą i na nowo zawiązaną spółkę lub spółki,
  4. podział przez wydzielenie – czyli podział przez przeniesienie części majątku spółki dzielonej na istniejącą spółkę lub na spółkę nowo zawiązaną.

W przypadku, gdy podział spółki akcyjnej wiąże się z przeniesieniem części jej majątku na nowo zawiązaną spółkę akcyjną, akcjonariusze spółki dzielonej otrzymują w zamian za całość lub część swoich akcji nowe akcje w spółce nowo zawiązanej.

Powstaje jednak następujące pytanie dotyczące podziału przez wydzielenie:

czy dzielona spółka akcyjna posiadająca własne akcje (czyli akcje przez siebie wyemitowane, art. 362 § 1 k.s.h.) może w zamian za te akcje otrzymać akcje w spółce nowo zawiązanej?

[Read more…]

„Parytet płci” w organach spółek kapitałowych? Kilka uwag o kwalifikacjach członków zarządu i rady nadzorczej

dr Paweł Zdanikowski
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Sędzia sądu rejonowego. Autor publikacji z zakresu prawa handlowego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

5 kwietnia 2011 r. Komisja Europejska opublikowała dokument – Zieloną Księgę – Unijne ramy ładu korporacyjnego.  Wśród szeregu rekomendacji dla państw członkowskich w zakresie corporate governance Komisja zaleca także wprowadzenie regulacji mających zapewnić w organach decyzyjnych spółek giełdowych większego odsetka kobiet.

Jak stwierdza Komisja:

Obecność obu płci w składzie rady może pozwolić uniknąć ‘myślenia stadnego’. Istnieją również dowody, że kobiety reprezentują odmienne style przywództwa, uczestniczą w większej liczbie posiedzeń rady i mają pozytywny wpływ na inteligencję zbiorową grupy. Badania wskazują, że istnieje pozytywna korelacja pomiędzy odsetkiem kobiet w składzie rady a wynikami spółki, chociaż całościowy wpływ kobiet na wyniki spółek stanowi na pewno bardziej złożone zagadnienie. Chociaż badania te nie dowodzą żadnego związku przyczynowego, korelacja ta uwidacznia zasadność zapewnienia równowagi płci w zarządzie i w procesie decyzyjnym spółek.

Podobną inicjatywę podjął także Parlament Europejski, który 6 lipca 2011 r. uchwalił [Read more…]

Cel zakazu nabywania akcji spółki dominującej przez spółkę zależną (art. 362 § 4 KSH)

dr Dariusz Bucior
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Prawnik w Kancelarii BWHS oraz Yingke Várnai BWHS. Twórca portalu Umowa-agencyjna.pl. Autor bloga prawniczego. Obserwuj na Twitterze:@DrBucior

Przepisy KSH o spółce akcyjnej wprowadzają zakaz nabywania akcji własnych przez spółkę (art. 362 § 1 zd. 1 KSH), wskazując jednocześnie na szereg sytuacji, w których – przy spełnieniu określonych warunków – nabycie akcji własnych jest dopuszczalne (art. 362 § 1 zd. 2 KSH).

Dodatkowo art. 362 § 4 KSH stanowi:

Przepisy art. 362-365 stosuje się odpowiednio do nabycia akcji własnych spółki dominującej przez spółkę lub spółdzielnię zależną. Dotyczy to także osób działających na ich rachunek.

Tym samym ustawodawca jako zasadę wprowadza również zakaz nabywania akcji spółki dominującej przez spółkę zależną.

Ratio art. 362 § 4 KSH w literaturze

W wydanej w zeszłym roku ciekawej monografii Nabywanie akcji własnych przez spółkę akcyjną (Oficyna 2010, cytuję za LEXem) jej Autor – Daniel Dąbrowski wskazał na zagrożenia wynikające z nabywania akcji spółki dominującej przez spółkę zależną, ujmując to w sposób następujący: [Read more…]

Skutki naruszenia przepisów dyspozytywnych przez uchwałę zgromadzenia udziałowców spółki kapitałowej

Piotr Kędzierski
Asystent w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Sędzia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie.

Na łamach Przeglądu Prawa Handlowego (dalej: PPH) rozgorzała dyskusja na temat skutków naruszenia przez czynność prawną norm dyspozytywnych.

Wywołał ją artykuł M. Romanowskiego zamieszczony w kwietniowym numerze PPH z 2011 roku poświęcony uchwałom zgromadzenia udziałowców spółki kapitałowej podjętych z naruszeniem norm dyspozytywnych (M. Romanowski, Czy uchwała zgromadzenia udziałowców spółki kapitałowej sprzeczna z normą dyspozytywną jest sprzeczna z prawem?, PPH 4/2011; M. Romanowski, Jeszcze w sprawie skutków naruszenia norm względnie wiążących – replika, PPH 8/2011). Autor przedstawił koncepcję, zgodnie z którą uchwała pozostająca w sprzeczności z normami dyspozytywnymi nie jest dotknięta sankcją nieważności, a tym samym jej zaskarżenie powinno opierać się na powództwie z art. 249 KSH (422 KSH).

Teza postawiona przez M. Romanowskiego spotkała się z krytyką S. Sołtysińskiego, który starał się udowodnić, iż naruszenie normy dyspozytywnej to jednak sprzeczność z prawem (S. Sołtysiński, Skutki naruszenia norm względnie wiążących polemicznie, PPH 6/2011; S. Sołtysiński, O funkcjach i skutkach obowiązywania norm względnie wiążących – spór „twardego” pozytywisty z eklektycznym trynitarzem, PPH 11/2011).

Do dyskusji włączyli się kolejno K. Bilewska (K. Bilewska, Sankcja sprzeczności uchwały walnego zgromadzenia z normami dyspozytywnymi – polemika, PPH 6/2011), A. Szlęzak (A. Szlęzak, Sprzeczność z normą dyspozytywną to jednak sprzeczność z prawem – polemika, PPH 7/2011; A. Szlęzak, Sprzeczność z normą dyspozytywną to mimo wszystko sprzeczność z prawem – odpowiedź na replikę, PPH 11/2011) oraz M. Gutowski (M. Gutowski, O konsekwencjach naruszenia norm dyspozytywnych, PPH 11/2011).

Poruszone przez M. Romanowskiego zagadnienie jest częścią szerszego problemu nieważności czynności prawnych. We wszystkich wymienionych artykułach autorzy dotykali kwestii skutków sprzeczności czynności prawnej z ustawą (art. 58 KC), treści stosunku prawnego (art. 56 KC) a nawet istoty i prawidłowego rozumienia czynności prawnej.

Kolejno postaram się omówić poszczególne zagadnienia na tle przedstawionych koncepcji, aby na koniec odnieść się do problemu węzłowego: czy naruszenie normy dyspozytywnej przez uchwałę udziałowców spółki kapitałowej powinno być zaskarżone w trybie powództwa z art. 249 § 1 (art. 422 § 1) czy 252 § 1 (art. 425 § 1) KSH? [Read more…]

Zaskarżanie uchwał walnego zgromadzenia akcjonariuszy przez wierzyciela akcjonariusza – najnowsza uchwała Sądu Najwyższego

dr Paweł Zdanikowski
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Sędzia sądu rejonowego. Autor publikacji z zakresu prawa handlowego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Wypowiedzi Sądu Najwyższego dotyczące problematyki wykonywania uprawnień korporacyjnych przez wierzycieli wspólników spółek kapitałowych egzekwujących z udziałów i akcji swoich dłużników nie są zbyt częste. Stąd też każda z nich, zważywszy na złożoność tego zagadnienia, jest cenna.

W uchwale z 25 listopada 2011 r. (III CZP 64/11) Sąd Najwyższy, w odpowiedzi na pytanie prawne, wskazał, iż:

wierzyciel akcjonariusza spółki akcyjnej ma legitymację do zaskarżenia uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy zagrażającej możliwości zaspokojenia z zajętych w toku egzekucji akcji (art. 910² § 1 k.p.c.) także wtedy, gdy ustanowiono zarządcę na podstawie art. 910² § 2 k.p.c. Do wierzyciela i zarządcy ma zastosowanie art. 425 § 1 – § 3 k.s.h.

We wcześniejszym orzecznictwie dotyczącym uprawnień wierzyciela egzekwującego z praw udziałowych w spółkach kapitałowych Sąd Najwyższy zajmował się już zbliżoną kwestią. W wyroku z dnia 30 stycznia 2009 r. (II CSK 355/08) stwierdził bowiem, że z mocy egzekucyjnego zajęcia udziałów w spółce z o.o. wierzyciel jest legitymowany do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników zagrażającej możliwości uzyskania zaspokojenia.

W niniejszym orzeczeniu chodziło jednak o problem bardziej szczegółowy. Mianowicie: czy legitymacja wierzyciela do zaskarżenia uchwały (w odniesieniu do czynności zachowawczych) jest niezależna od legitymacji zarządcy?

Sąd Najwyższy na pytanie takie odpowiedział twierdząco. Wprawdzie pełna i ostateczna analiza trafności uchwały będzie możliwa dopiero po opublikowaniu jej uzasadnienia, to jednak można już dziś dokonać jej wstępnej oceny. [Read more…]

Agent jako osoba działająca na rachunek spółki w rozumieniu art. 365 § 1 KSH?

dr Dariusz Bucior
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Prawnik w Kancelarii BWHS oraz Yingke Várnai BWHS. Twórca portalu Umowa-agencyjna.pl. Autor bloga prawniczego. Obserwuj na Twitterze:@DrBucior

Gdy niedawno przeglądałem literaturę dotyczącą zagadnienia nabywania przez spółkę akcyjną własnych akcji, zwrócił moją uwagę pogląd przewijający się w wypowiedziach doktryny na temat jednego aspektu tej skomplikowanej problematyki.

Pogląd ów dotyczy wykładni art. 365 § 1 KSH. Przepis ten ma treść następującą:

Nabycie akcji własnych spółki przez osobę trzecią, działającą na rachunek spółki, jest dozwolone, jeżeli spółka jest również uprawniona do nabycia tych akcji zgodnie z art. 362.

Kontrowersyjne wypowiedzi w literaturze

Zdaniem niektórych autorów komentujących powołaną regulację przez „osobę trzecią, działającą na rachunek spółki” należy rozumieć m.in. agenta spółki.

W ocenie S. Sołtysińskiego [Read more…]

TK o roszczeniach odszkodowawczych przedwojennych spółek handlowych z tytułu nacjonalizacji ich przedsiębiorstw

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Wydanym w pełnym składzie postanowieniem z 13 czerwca 2011 r. Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie w sprawie ze skargi konstytucyjnej spółki „Elektrownia w Kielcach” S.A., kwestionującej konstytucyjność art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692, ze zm.; dalej: u. zm. KC albo ustawa z 17 czerwca 2004 r.). Tym samym, TK wykluczył – jak się wydaje definitywnie – możliwość dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowań z tytułu upaństwowienia majątku produkcyjnego powstałych przed wojną spółek handlowych. Powyższe orzeczenie zasługuje na uwagę także z tego względu, że niezależnie od formalnego charakteru rozstrzygnięcia, jego uzasadnienie zawiera obszerny wywód, który stanowi w znacznej mierze merytoryczną polemikę z zarzutami skargi, oraz elementy, które można uznać za pewne novum w stosunku do dotychczasowego sposobu rozumienia przesłanek dopuszczalności skargi konstytucyjnej z art. 79 ust. 1 Konstytucji.

Rozpoznawana przez TK skarga konstytucyjna została sformułowana na tle następującego stanu faktycznego i prawnego. Przedsiębiorstwo skarżącej spółki, powstałej przed II wojną światową, zostało przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17, ze zm.; dalej: ustawa nacjonalizacyjna). Zgodnie z art. 7 ustawy nacjonalizacyjnej, za przedsiębiorstwa przejęte na własność państwa ich właściciel miał otrzymać od Skarbu Państwa odszkodowanie w papierach wartościowych, a w wyjątkowych wypadkach w gotówce lub innych wartościach. Wysokość odszkodowania miały ustalać komisje, których skład, sposób powoływania i tryb postępowania miało określić rozporządzenie Rady Ministrów. Rozporządzenie takie nigdy jednak nie zostało  wydane, co de facto uniemożliwiało podnoszenie jakichkolwiek roszczeń z tego tytułu. Obowiązujące wówczas przepisy KZ, a następnie przepisy KC w pierwotnym brzmieniu nie przewidywały bowiem odpowiedzialności Skarbu Państwa za tzw. bezprawie legislacyjne. [Read more…]

S-24: rozwiązanie rzeczywistego problemu czy próba wyważenia otwartych drzwi?

dr Paweł Zdanikowski
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Sędzia sądu rejonowego. Autor publikacji z zakresu prawa handlowego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

W swoim wpisie pt. Primaaprilisowa zmiana KSH – czyli o ubocznych skutkach projektu S-24 Prof. A. Herbet wskazuje na dwie wadliwości noweli KSH modyfikującej zasady tworzenia spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i zgłaszania ich do rejestru (chodzi o ustawę z dnia 1 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 92, poz. 531, potocznie określaną jako „S-24”). Wydaje się jednak, że to nie jedyne wątpliwości wiążące się z tą regulacją. W szczególności warto zastanowić się, czy unormowanie to rozwiązuje rzeczywiste problemy podmiotów inkorporujących spółki z o.o.

Z uzasadnienia projektu noweli (druk sejmowy nr 3658) wynika, że jej celem jest ułatwienie i znaczące przyspieszenie zakładania spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, a także uproszczenie związanej z tym procedury. Zbyt długi okres oczekiwania na wpis, wedle uzasadnienia projektu – kilka tygodni, jest bowiem istotną barierą w rozpoczynaniu działalności gospodarczej. Z taką tezą polemizować jest trudno. Rejestracja spółki w ciągu jednego dnia jest zatem niewątpliwie propozycją atrakcyjną i godną uwagi.

Prowadzone w bieżącym roku w Katedrze Prawa Handlowego KUL badania, których ostateczne wyniki opublikowane zostaną jesienią bieżącego roku, pozwalają – choć dopiero w sposób wstępny – na postawienie tezy, że [Read more…]