Możliwość nadania klauzuli wykonalności przeciwko byłemu wspólnikowi spółki jawnej na podstawie art. 7781 k.p.c. niezgodna z Konstytucją

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Wydanym w 5-osobowym składzie orzekającym wyrokiem z 3 października 2017 r. (sygn. akt SK 31/15) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:

Art. 7781 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego [Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.] w zakresie, w jakim dopuszcza nadanie przez sąd tytułowi egzekucyjnemu, wydanemu przeciwko spółce jawnej, klauzuli wykonalności przeciwko byłemu wspólnikowi tej spółki, niebędącemu już wspólnikiem w chwili wszczęcia postępowania w sprawie, w której wydany został tytuł egzekucyjny przeciwko spółce jawnej, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

oraz postanowił umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072).

Komentowany wyrok ma niezwykle istotne znacznie zarówno dla [Read more…]

Wydanie dokumentu akcji jako przesłanka przeniesienia akcji na okaziciela

dr Dariusz Bucior
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Prawnik w Kancelarii BWHS oraz Yingke Várnai BWHS. Twórca portalu Umowa-agencyjna.pl. Autor bloga prawniczego. Obserwuj na Twitterze:@DrBucior

W niedawnym wyroku z dnia 3 czerwca 2015 r. (V CSK 566/14) Sąd Najwyższy dokonał oceny przesłanek koniecznych do przeniesienia akcji na okaziciela, formułując w tym zakresie dość kontrowersyjną i odbiegającą od przyjmowanych dotychczas poglądów tezę.

Stan faktyczny

Problem powstał na tle prostego stanu faktycznego.

Powódka była właścicielem akcji na okaziciela wyemitowanych przez spółkę akcyjną. Akcje te – w postaci dokumentów – zostały zdeponowane w domu maklerskim.

W 2004 i 2006 r. powódka zawarła trzy umowy sprzedaży (z trzema różnymi podmiotami), na podstawie których sprzedała wszystkie akcje na rzecz kupujących. W umowach postanowiono m.in., że na kupującego przechodzą prawa sprzedawcy wynikające z faktu przechowywania dokumentów akcji przez dom maklerski. Dokumenty akcji nie zostały jednak fizycznie wydane kupującemu – strony zadowoliły się klauzulą w umowie, zgodnie z którą z chwilą zawarcia umowy dochodzi do wydania akcji i przeniesienia ich własności. Zobowiązały jednocześnie dom maklerski do dokonania stosownych zmian na rachunkach depozytowych prowadzonych przez dom maklerski. Dom maklerski takich zmian dokonał i wydał nabywcom zaświadczenia depozytowe.

Po pewnym czasie sprzedawca wytoczył przeciwko domowi maklerskiemu powództwo o odszkodowanie. Zarzucił domowi maklerskiemu niedochowanie należytej staranności przy rejestracji zmian właściciela akcji, wskutek czego sprzedawca miał ponieść szkodę w postaci utraty dywidendy za lata 2004-2007.

Sprzedawca uznał bowiem, że [Read more…]

Ponowne powołanie piastuna organu a moment wygaśnięcia mandatu – uwagi na marginesie postanowienia SN z 8 maja 2015 r. (III CZ 19/15)

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Problematyka zasad i momentu wygasania mandatów członków wybieralnych (menedżerskich) organów spółek kapitałowych, mimo znaczącego poszerzenia stosownej regulacji k.s.h. w zestawieniu z przepisami k.h. z 1934 r., niezmiennie od lat budzi żywe zainteresowanie doktryny i praktyki. W związku z rozwiązaniem przyjętym w art. 202 § 1 k.s.h., do zagadnień wskazywanych w tym zakresie jako wątpliwe należało określenie momentu wygaśnięcia mandatu członka zarządu spółki z o.o., której umowa spółki nie określa wyraźnie kadencji, na jaką powoływani są piastuni organów, w wypadku kolejnego powołania tej samej osoby na tę samą funkcję.

Punktem wyjścia musi być przypomnienie, że w ujęciu przepisów k.s.h. „mandat” jest rozumiany jako kompetencja (upoważnienie) do pełnienia funkcji członka organu spółki, wynikająca z faktu skutecznego powołania danej osoby w skład organu. „Wykonywanie mandatu” jest więc równoznaczne z pełnieniem funkcji, zaś „wygaśnięcie mandatu” oznacza utratę ww. kompetencji.

Natomiast „kadencja” to [Read more…]

Przedawnienie roszczenia o wypłatę dywidendy w spółce z o.o.

dr Paweł Zdanikowski
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Sędzia sądu rejonowego. Autor publikacji z zakresu prawa handlowego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Jednym z bardziej interesujących orzeczeń wydanych przez Sąd Najwyższy w 2015 r. była uchwała podjęta 18 czerwca 2015 r., w sprawie III CZP 31/15. Sąd Najwyższy zajął w niej stanowisko w kwestii terminu przedawnienia roszczenia o wypłatę dywidendy w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.

Spór w doktrynie

Praktyczne znaczenie uchwały jest istotne, ponieważ w tym przedmiocie zdania w literaturze są podzielone.

Część doktryny przyjmuje, że roszczenie o wypłatę dywidendy, zgodnie z art. 118 k.c., przedawnia się po upływie 3 lat, ponieważ ma charakter okresowy (tak M. Allerhand, Kodeks handlowy. Komentarz, Bielsko – Biała 1997, s. 281; S. Sołtysiński [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek handlowych. Komentarz do art. 151-300, Warszawa 2005, s. 393) lub też, że roszczenie o wypłatę dywidendy jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przez spółkę (tak na gruncie przepisów o spółce akcyjnej J. Frąckowiak [w:] W. Pyzioł (red.), Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2008, s. 694; W. Popiołek, Akcja – prawo podmiotowe, Warszawa 2010, s. 84, przyp. 1).

Stanowisko przeciwne zakłada, że [Read more…]

Wyłączenie prawa głosu przy udzielaniu absolutorium – orzeczenie austriackiego OGH

dr Dariusz Bucior
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Prawnik w Kancelarii BWHS oraz Yingke Várnai BWHS. Twórca portalu Umowa-agencyjna.pl. Autor bloga prawniczego. Obserwuj na Twitterze:@DrBucior

W orzeczeniu z dnia 28 sierpnia 2013 r. (6Ob88/13d) austriacki Sąd Najwyższy (Oberster Gerichtshof, OGH) wypowiedział się w sprawie zakresu wyłączenia prawa głosu przy podejmowaniu przez zgromadzenie wspólników spółki z o.o. uchwał o udzieleniu absolutorium.

Regulacja austriacka

Kwestia ta jest regulowana przez § 39 ust. 4 austriackiej ustawy o spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością (Gesetz vom 6. März 1906, über Gesellschaften mit beschränkter Haftung – w skrócie: GmbHG).

Zgodnie z tym przepisem:

Osoba, która wskutek podjęcia uchwały ma zostać zwolniona z obowiązku lub której ma być przyznana korzyść, przy podejmowaniu takiej uchwały nie ma prawa głosu, zarówno gdy działa we własnym jak i w cudzym imieniu.

Stan faktyczny

Stan faktyczny sprawy  – w uproszczeniu – przedstawiał się następująco: [Read more…]

Sposób reprezentacji spółki kapitałowej w umowach zawieranych z członkiem zarządu i jego małżonkiem

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

W praktyce funkcjonowania niektórych firm audytorskich w ostatnim czasie pojawiły się wątpliwości co do sposobu interpretacji art. 201 § 1, art. 205 § 1 oraz art. 210 § 1 KSH (w spółce akcyjnej będą to odpowiednio: art. 368 § 1, art. 373 § 1 i art. 379 § 1 KSH) w sytuacji, w której drugą stroną czynności dokonywanej przez spółkę jest członek jej zarządu działający wspólnie z małżonkiem.

Wątpliwości takie są podnoszone także wówczas, kiedy transakcji ze spółką dokonuje członek zarządu spółki działający – z uwagi na rozmiar lub charakter czynności kwalifikujące ją jako czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu – za zgodą współmałżonka.

W obydwu ww. sytuacjach  nabycie określonej rzeczy lub prawa następuje zatem, z reguły, do wspólnego majątku małżonków.

Według interpretacji dokonywanej w toku badania sytuacji prawnej spółki na potrzeby transakcji typu share deal czy też emisji akcji lub obligacji twierdzi się, że w opisanej sytuacji – jak widać, niezłożonej, jeżeli chodzi o stan faktyczny – wymagania wynikające z art. 205 § 1 oraz art. 210 § 1 KSH (w spółce akcyjnej odpowiednio: art. 373 § 1 i art. 379 § 1 KSH) należałoby wówczas stosować łącznie, wymagając w toku reprezentacji spółki współdziałania rady nadzorczej lub pełnomocnika (z uwagi na personalne zaangażowanie po drugiej stronie umowy członka zarządu) oraz zarządu (z uwagi na to, że w umowie występuje także, będący osobą trzecią wobec spółki, małżonek członka zarządu). Kwestionuje się też prawidłowość umów (w wypadku, w którym dotyczą one nieruchomości, sporządzanych w formie aktu notarialnego) czyniących zadość dyspozycjom art. 210 § 1 lub art. 379 § 1 KSH.

[Read more…]

Sprzeczna z ustawą uchwała zgromadzenia udziałowców spółki kapitałowej jednak wzruszalna a nie bezwzględnie nieważna – uchwała (7) SN z dnia 18 września 2013 roku, III CZP 13/13

Piotr Kędzierski
Asystent w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym Lublin-Wschód w Lublinie z/s w Świdniku.

W dniu 18 września 2013 r. Sąd Najwyższy, rozstrzygając zagadnienie prawne przedstawione przez Pierwszego Prezesa SN, podjął uchwałę następującej treści:

wyrok sądu stwierdzający nieważność sprzecznej z ustawą uchwały wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub uchwały walnego zgromadzenia spółki akcyjnej ma charakter konstytutywny.

Nadto, Sąd Najwyższy uznał, że:

uchwały zarządu, rady nadzorczej i komisji rewizyjnej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz uchwały zarządu i rady nadzorczej spółki akcyjnej podlegają zaskarżeniu w drodze powództwa o ustalenie (art. 189 KPC w związku z art. 58 KC)[1].

Druga teza uchwały nie budzi wątpliwości i jest zgodna z oczekiwaniami zarówno przedstawicieli doktryny, jak i z najnowszym trendem orzeczniczym[2]. Trafnie Sąd Najwyższy [Read more…]

Egzekucja administracyjna z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością – aspekty proceduralne

dr Paweł Zdanikowski
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Sędzia sądu rejonowego. Autor publikacji z zakresu prawa handlowego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Problematyka administracyjnej egzekucji z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, w przeciwieństwie do egzekucji sądowej, jest dość rzadko przedmiotem rozważań w literaturze i orzecznictwie. Tymczasem zagadnienie to zasługuje na więcej uwagi, szczególnie, że pomimo tożsamości problemu unormowane jest nieco odmiennie od sądowej egzekucji z udziału.

Regulacja prawna egzekucji administracyjnej z udziału w spółce z o.o. jest zawarta w Oddziale 6 Rozdziału 5 Działu II ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015, ze zm.; dalej jako: u.p.e.a.).

Podstawową czynnością organu egzekucyjnego jest zajęcie udziału (art. 96j § 1 zd.1 in princ. u.p.e.a.). Przedmiotem zajęcia jest oczywiście udział rozumiany jako prawo podmiotowe wspólnika w spółce z o.o. Zajęty może być zarówno cały udział jak i jego część (gdy umowa spółki stanowi, że wspólnik może mieć tylko jeden udział)[1].

Ustawa odróżnia zajęcie samego udziału oraz wierzytelności z tego prawa (art. 96j § 1 zd. 1 in fine u.p.e.a.). To ostatnie sformułowanie jest [Read more…]

Konstrukcja record date a zakres legitymacji akcjonariusza spółki publicznej

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Obowiązująca od 3 sierpnia 2009 r. ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2009 r. Nr 13, poz. 69; dalej: u. zm. k.s.h.), która implementuje Dyrektywę 2007/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lipca 2007 r. w sprawie wykonywania niektórych praw akcjonariuszy spółek notowanych na rynku regulowanym (Dz. Urz. UE L 184 z 14.07.2007, str. 17) gruntownie zmieniła sposób ustalania legitymacji do uczestnictwa w walnym zgromadzeniu spółki publicznej.

O ile w odniesieniu do spółki prywatnej (niepublicznej) obowiązuje, w niezmienionym kształcie, dotychczasowy przepis art. 406 k.s.h., o tyle w wypadku spółki publicznej – tzn. spółki, której co najmniej jedna akcja jest zdematerializowana w rozumieniu przepisów ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (zob. art. 4 § 1 pkt 6 k.s.h. i art. 4 pkt 20 ustawy z dnia z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych; t. jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 185, poz. 1439 ze zm.), kwestię tę unormowano w zespole przepisów art. 4061–4063 k.s.h.

Co się zmieniło?

Istota omawianej zmiany, stanowiącej transpozycję do prawa polskiego art. 7 ust. 2 Dyrektywy 2007/36/WE, sprowadza się do dwóch elementów: [Read more…]

Uprawnienie kuratora z art. 42 k.c. do wystąpienia z wnioskiem o rozwiązanie osoby prawnej

Piotr Kędzierski
Asystent w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym Lublin-Wschód w Lublinie z/s w Świdniku.

Charakter uprawnienia kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 § 1 k.c. do wystąpienia z wnioskiem o rozwiązanie osoby prawnej nie był w orzecznictwie przesądzony.

Dotychczasowe wypowiedzi SN wskazywały, na przykład, że kurator z art. 42 § 1 k.c. nie jest organem państwowym w rozumieniu art. 271 § 2 k.s.h. i w tym trybie nie może domagać się w sądzie rozwiązania spółki (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2009 r., III CSK 57/09).

Z kolei w postanowieniu z dnia z dnia 30 maja 2008 r., III CZP 40/08, Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że [Read more…]