Wydanie dokumentu akcji jako przesłanka przeniesienia akcji na okaziciela

dr Dariusz Bucior
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Prawnik w Kancelarii BWHS oraz Yingke Várnai BWHS. Twórca portalu Umowa-agencyjna.pl. Autor bloga prawniczego. Obserwuj na Twitterze:@DrBucior

W niedawnym wyroku z dnia 3 czerwca 2015 r. (V CSK 566/14) Sąd Najwyższy dokonał oceny przesłanek koniecznych do przeniesienia akcji na okaziciela, formułując w tym zakresie dość kontrowersyjną i odbiegającą od przyjmowanych dotychczas poglądów tezę.

Stan faktyczny

Problem powstał na tle prostego stanu faktycznego.

Powódka była właścicielem akcji na okaziciela wyemitowanych przez spółkę akcyjną. Akcje te – w postaci dokumentów – zostały zdeponowane w domu maklerskim.

W 2004 i 2006 r. powódka zawarła trzy umowy sprzedaży (z trzema różnymi podmiotami), na podstawie których sprzedała wszystkie akcje na rzecz kupujących. W umowach postanowiono m.in., że na kupującego przechodzą prawa sprzedawcy wynikające z faktu przechowywania dokumentów akcji przez dom maklerski. Dokumenty akcji nie zostały jednak fizycznie wydane kupującemu – strony zadowoliły się klauzulą w umowie, zgodnie z którą z chwilą zawarcia umowy dochodzi do wydania akcji i przeniesienia ich własności. Zobowiązały jednocześnie dom maklerski do dokonania stosownych zmian na rachunkach depozytowych prowadzonych przez dom maklerski. Dom maklerski takich zmian dokonał i wydał nabywcom zaświadczenia depozytowe.

Po pewnym czasie sprzedawca wytoczył przeciwko domowi maklerskiemu powództwo o odszkodowanie. Zarzucił domowi maklerskiemu niedochowanie należytej staranności przy rejestracji zmian właściciela akcji, wskutek czego sprzedawca miał ponieść szkodę w postaci utraty dywidendy za lata 2004-2007.

Sprzedawca uznał bowiem, że [Read more…]

Konstrukcja record date a zakres legitymacji akcjonariusza spółki publicznej

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Obowiązująca od 3 sierpnia 2009 r. ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2009 r. Nr 13, poz. 69; dalej: u. zm. k.s.h.), która implementuje Dyrektywę 2007/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lipca 2007 r. w sprawie wykonywania niektórych praw akcjonariuszy spółek notowanych na rynku regulowanym (Dz. Urz. UE L 184 z 14.07.2007, str. 17) gruntownie zmieniła sposób ustalania legitymacji do uczestnictwa w walnym zgromadzeniu spółki publicznej.

O ile w odniesieniu do spółki prywatnej (niepublicznej) obowiązuje, w niezmienionym kształcie, dotychczasowy przepis art. 406 k.s.h., o tyle w wypadku spółki publicznej – tzn. spółki, której co najmniej jedna akcja jest zdematerializowana w rozumieniu przepisów ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (zob. art. 4 § 1 pkt 6 k.s.h. i art. 4 pkt 20 ustawy z dnia z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych; t. jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 185, poz. 1439 ze zm.), kwestię tę unormowano w zespole przepisów art. 4061–4063 k.s.h.

Co się zmieniło?

Istota omawianej zmiany, stanowiącej transpozycję do prawa polskiego art. 7 ust. 2 Dyrektywy 2007/36/WE, sprowadza się do dwóch elementów: [Read more…]

Dopuszczalność zamiany akcji własnych spółki dzielonej na akcje spółki nowo zawiązanej

dr Dariusz Bucior
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Prawnik w Kancelarii BWHS oraz Yingke Várnai BWHS. Twórca portalu Umowa-agencyjna.pl. Autor bloga prawniczego. Obserwuj na Twitterze:@DrBucior

Kodeks spółek handlowych (k.s.h.) zna cztery sposoby podziału spółki kapitałowej (art. 529 § 1 k.s.h.):

  1. podział przez przejęcie – czyli podział przez przeniesienie całego majątku spółki dzielonej na inne spółki za udziały lub akcje spółki przejmującej, które obejmują wspólnicy spółki dzielonej,
  2. podział przez zawiązanie nowych spółek – czyli podział przez zawiązanie nowych spółek, na które przechodzi cały majątek spółki dzielonej za udziały lub akcje nowych spółek,
  3. podział przez przejęcie i zawiązanie nowej spółki – czyli podział przez przeniesienie całego majątku spółki dzielonej na istniejącą i na nowo zawiązaną spółkę lub spółki,
  4. podział przez wydzielenie – czyli podział przez przeniesienie części majątku spółki dzielonej na istniejącą spółkę lub na spółkę nowo zawiązaną.

W przypadku, gdy podział spółki akcyjnej wiąże się z przeniesieniem części jej majątku na nowo zawiązaną spółkę akcyjną, akcjonariusze spółki dzielonej otrzymują w zamian za całość lub część swoich akcji nowe akcje w spółce nowo zawiązanej.

Powstaje jednak następujące pytanie dotyczące podziału przez wydzielenie:

czy dzielona spółka akcyjna posiadająca własne akcje (czyli akcje przez siebie wyemitowane, art. 362 § 1 k.s.h.) może w zamian za te akcje otrzymać akcje w spółce nowo zawiązanej?

[Read more…]

Cel zakazu nabywania akcji spółki dominującej przez spółkę zależną (art. 362 § 4 KSH)

dr Dariusz Bucior
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Prawnik w Kancelarii BWHS oraz Yingke Várnai BWHS. Twórca portalu Umowa-agencyjna.pl. Autor bloga prawniczego. Obserwuj na Twitterze:@DrBucior

Przepisy KSH o spółce akcyjnej wprowadzają zakaz nabywania akcji własnych przez spółkę (art. 362 § 1 zd. 1 KSH), wskazując jednocześnie na szereg sytuacji, w których – przy spełnieniu określonych warunków – nabycie akcji własnych jest dopuszczalne (art. 362 § 1 zd. 2 KSH).

Dodatkowo art. 362 § 4 KSH stanowi:

Przepisy art. 362-365 stosuje się odpowiednio do nabycia akcji własnych spółki dominującej przez spółkę lub spółdzielnię zależną. Dotyczy to także osób działających na ich rachunek.

Tym samym ustawodawca jako zasadę wprowadza również zakaz nabywania akcji spółki dominującej przez spółkę zależną.

Ratio art. 362 § 4 KSH w literaturze

W wydanej w zeszłym roku ciekawej monografii Nabywanie akcji własnych przez spółkę akcyjną (Oficyna 2010, cytuję za LEXem) jej Autor – Daniel Dąbrowski wskazał na zagrożenia wynikające z nabywania akcji spółki dominującej przez spółkę zależną, ujmując to w sposób następujący: [Read more…]

Zaskarżanie uchwał walnego zgromadzenia akcjonariuszy przez wierzyciela akcjonariusza – najnowsza uchwała Sądu Najwyższego

dr Paweł Zdanikowski
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Sędzia sądu rejonowego. Autor publikacji z zakresu prawa handlowego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Wypowiedzi Sądu Najwyższego dotyczące problematyki wykonywania uprawnień korporacyjnych przez wierzycieli wspólników spółek kapitałowych egzekwujących z udziałów i akcji swoich dłużników nie są zbyt częste. Stąd też każda z nich, zważywszy na złożoność tego zagadnienia, jest cenna.

W uchwale z 25 listopada 2011 r. (III CZP 64/11) Sąd Najwyższy, w odpowiedzi na pytanie prawne, wskazał, iż:

wierzyciel akcjonariusza spółki akcyjnej ma legitymację do zaskarżenia uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy zagrażającej możliwości zaspokojenia z zajętych w toku egzekucji akcji (art. 910² § 1 k.p.c.) także wtedy, gdy ustanowiono zarządcę na podstawie art. 910² § 2 k.p.c. Do wierzyciela i zarządcy ma zastosowanie art. 425 § 1 – § 3 k.s.h.

We wcześniejszym orzecznictwie dotyczącym uprawnień wierzyciela egzekwującego z praw udziałowych w spółkach kapitałowych Sąd Najwyższy zajmował się już zbliżoną kwestią. W wyroku z dnia 30 stycznia 2009 r. (II CSK 355/08) stwierdził bowiem, że z mocy egzekucyjnego zajęcia udziałów w spółce z o.o. wierzyciel jest legitymowany do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników zagrażającej możliwości uzyskania zaspokojenia.

W niniejszym orzeczeniu chodziło jednak o problem bardziej szczegółowy. Mianowicie: czy legitymacja wierzyciela do zaskarżenia uchwały (w odniesieniu do czynności zachowawczych) jest niezależna od legitymacji zarządcy?

Sąd Najwyższy na pytanie takie odpowiedział twierdząco. Wprawdzie pełna i ostateczna analiza trafności uchwały będzie możliwa dopiero po opublikowaniu jej uzasadnienia, to jednak można już dziś dokonać jej wstępnej oceny. [Read more…]

Agent jako osoba działająca na rachunek spółki w rozumieniu art. 365 § 1 KSH?

dr Dariusz Bucior
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Prawnik w Kancelarii BWHS oraz Yingke Várnai BWHS. Twórca portalu Umowa-agencyjna.pl. Autor bloga prawniczego. Obserwuj na Twitterze:@DrBucior

Gdy niedawno przeglądałem literaturę dotyczącą zagadnienia nabywania przez spółkę akcyjną własnych akcji, zwrócił moją uwagę pogląd przewijający się w wypowiedziach doktryny na temat jednego aspektu tej skomplikowanej problematyki.

Pogląd ów dotyczy wykładni art. 365 § 1 KSH. Przepis ten ma treść następującą:

Nabycie akcji własnych spółki przez osobę trzecią, działającą na rachunek spółki, jest dozwolone, jeżeli spółka jest również uprawniona do nabycia tych akcji zgodnie z art. 362.

Kontrowersyjne wypowiedzi w literaturze

Zdaniem niektórych autorów komentujących powołaną regulację przez „osobę trzecią, działającą na rachunek spółki” należy rozumieć m.in. agenta spółki.

W ocenie S. Sołtysińskiego [Read more…]

Czy ważny jest weksel wystawiony „na zlecenie Jana Kowalskiego, lecz nie na jego zlecenie”?

dr Dariusz Bucior
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Prawnik w Kancelarii BWHS oraz Yingke Várnai BWHS. Twórca portalu Umowa-agencyjna.pl. Autor bloga prawniczego. Obserwuj na Twitterze:@DrBucior

Niedawno na blogu Lecha Malinowskiego, w całości poświęconemu zagadnieniom prawa wekslowego, ukazał się krótki post pt. Weksel „nie na zlecenie” nie może być wekslem „na zlecenie”. Post dotyczy oceny prawnej weksli, w których posłużono się formułą typu: „zapłacę na zlecenie Jana Kowalskiego, lecz nie na jego zlecenie”. Formuła, jak łatwo się domyślić, służyć ma wyrażeniu zakazu indosowania weksla. Ryzyko wystawienia takiego weksla pojawia się zwłaszcza wtedy, gdy wykorzystywany jest blankiet wekslowy zawierający już zwrot: „zapłacę na zlecenie …”.

Autor posta wyraził pogląd, że tego rodzaju weksel jest nieważny.

Na moje zapytanie, wyrażone w komentarzu do posta, jaka jest podstawa prawna sankcji nieważności, Lech Malinowski [Read more…]