Uwagi na tle przesłanek dochodzenia rekompensaty 40 € za koszty odzyskiwania należności

Piotr Kędzierski
Asystent w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Sędzia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie.

Rekompensata 40 € stanowi ryczałtowe zadośćuczynienie za koszty odzyskiwania należności wynikającej z transakcji handlowej. To jeden z instrumentów walki z opóźnieniami w płatnościach świadczeń wynikających z umów między profesjonalistami przewidziany przez ustawę z dnia 8 marca 2013 roku o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (dalej: TermZapłU). Ustawa ta z dniem 1 stycznia 2016 roku została znowelizowana.

Przepis art. 10 ust. 1 TermZapłU stanowi, że:

wierzycielowi, od dnia nabycia uprawnienia do odsetek, o których mowa w art. 7 ust. 1 lub art. 8 ust. 1, przysługuje od dłużnika, bez wezwania, równowartość kwoty 40 euro przeliczonej na złote według średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne, stanowiącej rekompensatę za koszty odzyskiwania należności.

Kwota ta stanowi ryczałt, zatem nie uwzględnia rzeczywistych kosztów odzyskiwania należności. Jeżeli są one wyższe, wierzyciel może domagać się ich zasądzenia ponad kwotę ryczałtu (art. 10 ust. 2 TermZapłU). Rekompensata przysługuje od transakcji handlowej, przez co należy rozumieć umowę, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony będące przedsiębiorcami lub innymi podmiotami podlegającymi przepisom tej ustawy (por. art. 2 TermZapłU) zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością.

Przywołane przepisy rodzą podstawowe pytania o przesłanki dochodzenia roszczenia: [Read more…]

Przedawnienie roszczenia o wypłatę dywidendy w spółce z o.o.

dr Paweł Zdanikowski
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Sędzia sądu rejonowego. Autor publikacji z zakresu prawa handlowego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Jednym z bardziej interesujących orzeczeń wydanych przez Sąd Najwyższy w 2015 r. była uchwała podjęta 18 czerwca 2015 r., w sprawie III CZP 31/15. Sąd Najwyższy zajął w niej stanowisko w kwestii terminu przedawnienia roszczenia o wypłatę dywidendy w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.

Spór w doktrynie

Praktyczne znaczenie uchwały jest istotne, ponieważ w tym przedmiocie zdania w literaturze są podzielone.

Część doktryny przyjmuje, że roszczenie o wypłatę dywidendy, zgodnie z art. 118 k.c., przedawnia się po upływie 3 lat, ponieważ ma charakter okresowy (tak M. Allerhand, Kodeks handlowy. Komentarz, Bielsko – Biała 1997, s. 281; S. Sołtysiński [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek handlowych. Komentarz do art. 151-300, Warszawa 2005, s. 393) lub też, że roszczenie o wypłatę dywidendy jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przez spółkę (tak na gruncie przepisów o spółce akcyjnej J. Frąckowiak [w:] W. Pyzioł (red.), Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2008, s. 694; W. Popiołek, Akcja – prawo podmiotowe, Warszawa 2010, s. 84, przyp. 1).

Stanowisko przeciwne zakłada, że [Read more…]

Uprawnienie kuratora z art. 42 k.c. do wystąpienia z wnioskiem o rozwiązanie osoby prawnej

Piotr Kędzierski
Asystent w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Sędzia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie.

Charakter uprawnienia kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 § 1 k.c. do wystąpienia z wnioskiem o rozwiązanie osoby prawnej nie był w orzecznictwie przesądzony.

Dotychczasowe wypowiedzi SN wskazywały, na przykład, że kurator z art. 42 § 1 k.c. nie jest organem państwowym w rozumieniu art. 271 § 2 k.s.h. i w tym trybie nie może domagać się w sądzie rozwiązania spółki (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2009 r., III CSK 57/09).

Z kolei w postanowieniu z dnia z dnia 30 maja 2008 r., III CZP 40/08, Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że [Read more…]

Czy przedsiębiorca indywidualny może udzielić prokury?

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Regulacja prawna prokury ma w Polsce stosunkowo długą tradycję[1]. Jak na nasze warunki, jest też relatywnie stabilna: poświęcone prokurze przepisy art. 1091-1099 k.c.[2], wprowadzone ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny[3], w znacznej mierze nawiązują bowiem do rozwiązań przedwojennych.

Mimo to, występują na jej tle – niekiedy dość istotne – wątpliwości, dotyczące przede wszystkim legitymacji czynnej do udzielenia prokury. Jest to do pewnego stopnia zrozumiałe, jeśli zestawić treść art. 43 i art. 1091 § 1 k.c. oraz art. 36 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Krajowym Rejestrze Sądowym[4]. Do problemu „materialnego” czy też „formalnego” (rejestrowego) rozumienia określenia „przedsiębiorca podlegający obowiązkowi wpisu” użytego w art. 1091 § 1 k.c. starałem się już odnieść przy innej okazji[5]. Jak się okazuje, w dalszym ciągu pozostaje jednak aktualne – niezwykle istotne z praktycznego punktu widzenia – pytanie o dopuszczalność udzielenia prokury przez osobę fizyczną prowadzącą (według dawnej nomenklatury) ewidencjonowaną działalność gospodarczą, czyli tzw. przedsiębiorcę indywidualnego. [Read more…]

Skutki naruszenia przepisów dyspozytywnych przez uchwałę zgromadzenia udziałowców spółki kapitałowej

Piotr Kędzierski
Asystent w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Sędzia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie.

Na łamach Przeglądu Prawa Handlowego (dalej: PPH) rozgorzała dyskusja na temat skutków naruszenia przez czynność prawną norm dyspozytywnych.

Wywołał ją artykuł M. Romanowskiego zamieszczony w kwietniowym numerze PPH z 2011 roku poświęcony uchwałom zgromadzenia udziałowców spółki kapitałowej podjętych z naruszeniem norm dyspozytywnych (M. Romanowski, Czy uchwała zgromadzenia udziałowców spółki kapitałowej sprzeczna z normą dyspozytywną jest sprzeczna z prawem?, PPH 4/2011; M. Romanowski, Jeszcze w sprawie skutków naruszenia norm względnie wiążących – replika, PPH 8/2011). Autor przedstawił koncepcję, zgodnie z którą uchwała pozostająca w sprzeczności z normami dyspozytywnymi nie jest dotknięta sankcją nieważności, a tym samym jej zaskarżenie powinno opierać się na powództwie z art. 249 KSH (422 KSH).

Teza postawiona przez M. Romanowskiego spotkała się z krytyką S. Sołtysińskiego, który starał się udowodnić, iż naruszenie normy dyspozytywnej to jednak sprzeczność z prawem (S. Sołtysiński, Skutki naruszenia norm względnie wiążących polemicznie, PPH 6/2011; S. Sołtysiński, O funkcjach i skutkach obowiązywania norm względnie wiążących – spór „twardego” pozytywisty z eklektycznym trynitarzem, PPH 11/2011).

Do dyskusji włączyli się kolejno K. Bilewska (K. Bilewska, Sankcja sprzeczności uchwały walnego zgromadzenia z normami dyspozytywnymi – polemika, PPH 6/2011), A. Szlęzak (A. Szlęzak, Sprzeczność z normą dyspozytywną to jednak sprzeczność z prawem – polemika, PPH 7/2011; A. Szlęzak, Sprzeczność z normą dyspozytywną to mimo wszystko sprzeczność z prawem – odpowiedź na replikę, PPH 11/2011) oraz M. Gutowski (M. Gutowski, O konsekwencjach naruszenia norm dyspozytywnych, PPH 11/2011).

Poruszone przez M. Romanowskiego zagadnienie jest częścią szerszego problemu nieważności czynności prawnych. We wszystkich wymienionych artykułach autorzy dotykali kwestii skutków sprzeczności czynności prawnej z ustawą (art. 58 KC), treści stosunku prawnego (art. 56 KC) a nawet istoty i prawidłowego rozumienia czynności prawnej.

Kolejno postaram się omówić poszczególne zagadnienia na tle przedstawionych koncepcji, aby na koniec odnieść się do problemu węzłowego: czy naruszenie normy dyspozytywnej przez uchwałę udziałowców spółki kapitałowej powinno być zaskarżone w trybie powództwa z art. 249 § 1 (art. 422 § 1) czy 252 § 1 (art. 425 § 1) KSH? [Read more…]

TK o roszczeniach odszkodowawczych przedwojennych spółek handlowych z tytułu nacjonalizacji ich przedsiębiorstw

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Wydanym w pełnym składzie postanowieniem z 13 czerwca 2011 r. Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie w sprawie ze skargi konstytucyjnej spółki „Elektrownia w Kielcach” S.A., kwestionującej konstytucyjność art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692, ze zm.; dalej: u. zm. KC albo ustawa z 17 czerwca 2004 r.). Tym samym, TK wykluczył – jak się wydaje definitywnie – możliwość dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowań z tytułu upaństwowienia majątku produkcyjnego powstałych przed wojną spółek handlowych. Powyższe orzeczenie zasługuje na uwagę także z tego względu, że niezależnie od formalnego charakteru rozstrzygnięcia, jego uzasadnienie zawiera obszerny wywód, który stanowi w znacznej mierze merytoryczną polemikę z zarzutami skargi, oraz elementy, które można uznać za pewne novum w stosunku do dotychczasowego sposobu rozumienia przesłanek dopuszczalności skargi konstytucyjnej z art. 79 ust. 1 Konstytucji.

Rozpoznawana przez TK skarga konstytucyjna została sformułowana na tle następującego stanu faktycznego i prawnego. Przedsiębiorstwo skarżącej spółki, powstałej przed II wojną światową, zostało przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17, ze zm.; dalej: ustawa nacjonalizacyjna). Zgodnie z art. 7 ustawy nacjonalizacyjnej, za przedsiębiorstwa przejęte na własność państwa ich właściciel miał otrzymać od Skarbu Państwa odszkodowanie w papierach wartościowych, a w wyjątkowych wypadkach w gotówce lub innych wartościach. Wysokość odszkodowania miały ustalać komisje, których skład, sposób powoływania i tryb postępowania miało określić rozporządzenie Rady Ministrów. Rozporządzenie takie nigdy jednak nie zostało  wydane, co de facto uniemożliwiało podnoszenie jakichkolwiek roszczeń z tego tytułu. Obowiązujące wówczas przepisy KZ, a następnie przepisy KC w pierwotnym brzmieniu nie przewidywały bowiem odpowiedzialności Skarbu Państwa za tzw. bezprawie legislacyjne. [Read more…]