Możliwość nadania klauzuli wykonalności przeciwko byłemu wspólnikowi spółki jawnej na podstawie art. 7781 k.p.c. niezgodna z Konstytucją

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Wydanym w 5-osobowym składzie orzekającym wyrokiem z 3 października 2017 r. (sygn. akt SK 31/15) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:

Art. 7781 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego [Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.] w zakresie, w jakim dopuszcza nadanie przez sąd tytułowi egzekucyjnemu, wydanemu przeciwko spółce jawnej, klauzuli wykonalności przeciwko byłemu wspólnikowi tej spółki, niebędącemu już wspólnikiem w chwili wszczęcia postępowania w sprawie, w której wydany został tytuł egzekucyjny przeciwko spółce jawnej, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

oraz postanowił umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072).

Komentowany wyrok ma niezwykle istotne znacznie zarówno dla [Read more…]

Ponowne powołanie piastuna organu a moment wygaśnięcia mandatu – uwagi na marginesie postanowienia SN z 8 maja 2015 r. (III CZ 19/15)

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Problematyka zasad i momentu wygasania mandatów członków wybieralnych (menedżerskich) organów spółek kapitałowych, mimo znaczącego poszerzenia stosownej regulacji k.s.h. w zestawieniu z przepisami k.h. z 1934 r., niezmiennie od lat budzi żywe zainteresowanie doktryny i praktyki. W związku z rozwiązaniem przyjętym w art. 202 § 1 k.s.h., do zagadnień wskazywanych w tym zakresie jako wątpliwe należało określenie momentu wygaśnięcia mandatu członka zarządu spółki z o.o., której umowa spółki nie określa wyraźnie kadencji, na jaką powoływani są piastuni organów, w wypadku kolejnego powołania tej samej osoby na tę samą funkcję.

Punktem wyjścia musi być przypomnienie, że w ujęciu przepisów k.s.h. „mandat” jest rozumiany jako kompetencja (upoważnienie) do pełnienia funkcji członka organu spółki, wynikająca z faktu skutecznego powołania danej osoby w skład organu. „Wykonywanie mandatu” jest więc równoznaczne z pełnieniem funkcji, zaś „wygaśnięcie mandatu” oznacza utratę ww. kompetencji.

Natomiast „kadencja” to [Read more…]

Sposób reprezentacji spółki kapitałowej w umowach zawieranych z członkiem zarządu i jego małżonkiem

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

W praktyce funkcjonowania niektórych firm audytorskich w ostatnim czasie pojawiły się wątpliwości co do sposobu interpretacji art. 201 § 1, art. 205 § 1 oraz art. 210 § 1 KSH (w spółce akcyjnej będą to odpowiednio: art. 368 § 1, art. 373 § 1 i art. 379 § 1 KSH) w sytuacji, w której drugą stroną czynności dokonywanej przez spółkę jest członek jej zarządu działający wspólnie z małżonkiem.

Wątpliwości takie są podnoszone także wówczas, kiedy transakcji ze spółką dokonuje członek zarządu spółki działający – z uwagi na rozmiar lub charakter czynności kwalifikujące ją jako czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu – za zgodą współmałżonka.

W obydwu ww. sytuacjach  nabycie określonej rzeczy lub prawa następuje zatem, z reguły, do wspólnego majątku małżonków.

Według interpretacji dokonywanej w toku badania sytuacji prawnej spółki na potrzeby transakcji typu share deal czy też emisji akcji lub obligacji twierdzi się, że w opisanej sytuacji – jak widać, niezłożonej, jeżeli chodzi o stan faktyczny – wymagania wynikające z art. 205 § 1 oraz art. 210 § 1 KSH (w spółce akcyjnej odpowiednio: art. 373 § 1 i art. 379 § 1 KSH) należałoby wówczas stosować łącznie, wymagając w toku reprezentacji spółki współdziałania rady nadzorczej lub pełnomocnika (z uwagi na personalne zaangażowanie po drugiej stronie umowy członka zarządu) oraz zarządu (z uwagi na to, że w umowie występuje także, będący osobą trzecią wobec spółki, małżonek członka zarządu). Kwestionuje się też prawidłowość umów (w wypadku, w którym dotyczą one nieruchomości, sporządzanych w formie aktu notarialnego) czyniących zadość dyspozycjom art. 210 § 1 lub art. 379 § 1 KSH.

[Read more…]

Czym jest Rejestr Polskich Podmiotów Gospodarczych, czyli kolejna odsłona spraw z drobnym druczkiem

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Po raz kolejny okazuje się, że życie oraz inwencja osób szukających metod łatwego, chociaż niekoniecznie uczciwego zysku, nieustannie dostarczają przykładów testujących wiedzę naszych przedsiębiorców o aktualnych rozwiązaniach prawnych, w tym także obowiązujących w zakresie systemu ich ewidencji i rejestracji. W ostatnim okresie przedsiębiorcy, którzy uzyskali wpis do prowadzonej przez Ministra Gospodarki Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej: CEIDG) otrzymują masowo listy wysyłane przez „Rejestr Polskich Podmiotów Gospodarczych” z siedzibą w Warszawie, o następującej, standardowej treści:

Z dniem X zarejestrowano w rejestrze podmiotów gospodarczych prowadzonym przez Ministra Gospodarki podmiot Y.

Zasadzający się na art. 66 § 1 Ustawy Dz. U. z 1964 nr 16 poz. 93 wpis do Rejestru Polskich Podmiotów Gospodarczych oparty jest na opłacie w wysokości 145,00 zł w terminie nieprzekraczalnym do dn. X.

Dokonywanie przedmiotowych wpisów za opłatą rozpoczęto z rokiem 2013.

Brak płatności spowoduje trwały brak wpisu przedsiębiorcy w Rejestrze Polskich Podmiotów Gospodarczych.

Cytowanemu wyżej tekstowi towarzyszy [Read more…]

Konstrukcja record date a zakres legitymacji akcjonariusza spółki publicznej

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Obowiązująca od 3 sierpnia 2009 r. ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2009 r. Nr 13, poz. 69; dalej: u. zm. k.s.h.), która implementuje Dyrektywę 2007/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lipca 2007 r. w sprawie wykonywania niektórych praw akcjonariuszy spółek notowanych na rynku regulowanym (Dz. Urz. UE L 184 z 14.07.2007, str. 17) gruntownie zmieniła sposób ustalania legitymacji do uczestnictwa w walnym zgromadzeniu spółki publicznej.

O ile w odniesieniu do spółki prywatnej (niepublicznej) obowiązuje, w niezmienionym kształcie, dotychczasowy przepis art. 406 k.s.h., o tyle w wypadku spółki publicznej – tzn. spółki, której co najmniej jedna akcja jest zdematerializowana w rozumieniu przepisów ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (zob. art. 4 § 1 pkt 6 k.s.h. i art. 4 pkt 20 ustawy z dnia z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych; t. jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 185, poz. 1439 ze zm.), kwestię tę unormowano w zespole przepisów art. 4061–4063 k.s.h.

Co się zmieniło?

Istota omawianej zmiany, stanowiącej transpozycję do prawa polskiego art. 7 ust. 2 Dyrektywy 2007/36/WE, sprowadza się do dwóch elementów: [Read more…]

Postępowanie rejestrowe a postępowanie przed sądem rejestrowym – uwagi na marginesie postanowienia SN z 15 kwietnia 2010 r. (V CSK 409/09)

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

1. Zgodnie z tezą postanowienia Sądu Najwyższego z 15 kwietnia 2010 r. (V CSK 409/09):

Nie każde postępowanie przed sądem rejestrowym jest postępowaniem rejestrowym. Nie należą do niego postępowania, których przedmiotem nie jest wpis do KRS lub do innego rejestru prowadzonego przez sąd rejestrowy, a więc także czynności sądu rejestrowego o charakterze nadzorczym i pomocniczym w sprawach spółek w tym powierzone właściwości tego sądu przez art. 182 § 3 k.s.h.[1] (poprzednio art. 181 § 3 k.h.)[2].

Zagadnienie prawne rozpoznawane przez Sąd Najwyższy, dotyczące explicite dopuszczalności wniesienia kasacji w sprawie o sądowe pozwolenie na zbycie udziałów w spółce z o.o. (tzw. zezwolenie zastępcze), jest fragmentem szerszego sporu o pojęcie postępowania rejestrowego oraz jego relację do innych postępowań prowadzonych przez sąd rejestrowy w ramach tzw. funkcji pomocniczych i kontrolnych (nadzorczych)[3]. [Read more…]

Czy przedsiębiorca indywidualny może udzielić prokury?

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Regulacja prawna prokury ma w Polsce stosunkowo długą tradycję[1]. Jak na nasze warunki, jest też relatywnie stabilna: poświęcone prokurze przepisy art. 1091-1099 k.c.[2], wprowadzone ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny[3], w znacznej mierze nawiązują bowiem do rozwiązań przedwojennych.

Mimo to, występują na jej tle – niekiedy dość istotne – wątpliwości, dotyczące przede wszystkim legitymacji czynnej do udzielenia prokury. Jest to do pewnego stopnia zrozumiałe, jeśli zestawić treść art. 43 i art. 1091 § 1 k.c. oraz art. 36 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Krajowym Rejestrze Sądowym[4]. Do problemu „materialnego” czy też „formalnego” (rejestrowego) rozumienia określenia „przedsiębiorca podlegający obowiązkowi wpisu” użytego w art. 1091 § 1 k.c. starałem się już odnieść przy innej okazji[5]. Jak się okazuje, w dalszym ciągu pozostaje jednak aktualne – niezwykle istotne z praktycznego punktu widzenia – pytanie o dopuszczalność udzielenia prokury przez osobę fizyczną prowadzącą (według dawnej nomenklatury) ewidencjonowaną działalność gospodarczą, czyli tzw. przedsiębiorcę indywidualnego. [Read more…]

Dyskwalifikacja art. 32 ust. 1 PUN – i co dalej?

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

W wyroku z 15 maja 2012 r. (sygn. akt P 11/10) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.; dalej: PUN) w zakresie, w jakim dotyczy dłużników będących spółkami z ograniczoną odpowiedzialnością, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Tym samym, Trybunał „zakresowo” (a ściślej – w odniesieniu do wyodrębnionej podmiotowo kategorii adresatów) zdyskwalifikował regulację, która wyłącza możliwość ubiegania się przez dłużnika o zwolnienie od kosztów sądowych na etapie postępowania o ogłoszenie upadłości. Przywołany wyrok, co warto podkreślić, nie uchyla i nie zmienia treści kontrolowanego przepisu, który w dalszym ciągu stanowi:

 W stosunku do dłużnika nie stosuje się przepisów o zwolnieniu od kosztów sądowych.

Naruszenie prawa do sądu

Trybunał podzielił argumentację pytającego sądu, stwierdzając, że art. 32 ust. 1 PUN ogranicza w sposób arbitralny prawo do sądu, znosząc możliwość uzyskania zwolnienia dłużnika – wnioskodawcy od opłaty sądowej od wniosku o ogłoszenie upadłości. W jego opinii, [Read more…]

TK o roszczeniach odszkodowawczych przedwojennych spółek handlowych z tytułu nacjonalizacji ich przedsiębiorstw

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Wydanym w pełnym składzie postanowieniem z 13 czerwca 2011 r. Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie w sprawie ze skargi konstytucyjnej spółki „Elektrownia w Kielcach” S.A., kwestionującej konstytucyjność art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692, ze zm.; dalej: u. zm. KC albo ustawa z 17 czerwca 2004 r.). Tym samym, TK wykluczył – jak się wydaje definitywnie – możliwość dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowań z tytułu upaństwowienia majątku produkcyjnego powstałych przed wojną spółek handlowych. Powyższe orzeczenie zasługuje na uwagę także z tego względu, że niezależnie od formalnego charakteru rozstrzygnięcia, jego uzasadnienie zawiera obszerny wywód, który stanowi w znacznej mierze merytoryczną polemikę z zarzutami skargi, oraz elementy, które można uznać za pewne novum w stosunku do dotychczasowego sposobu rozumienia przesłanek dopuszczalności skargi konstytucyjnej z art. 79 ust. 1 Konstytucji.

Rozpoznawana przez TK skarga konstytucyjna została sformułowana na tle następującego stanu faktycznego i prawnego. Przedsiębiorstwo skarżącej spółki, powstałej przed II wojną światową, zostało przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17, ze zm.; dalej: ustawa nacjonalizacyjna). Zgodnie z art. 7 ustawy nacjonalizacyjnej, za przedsiębiorstwa przejęte na własność państwa ich właściciel miał otrzymać od Skarbu Państwa odszkodowanie w papierach wartościowych, a w wyjątkowych wypadkach w gotówce lub innych wartościach. Wysokość odszkodowania miały ustalać komisje, których skład, sposób powoływania i tryb postępowania miało określić rozporządzenie Rady Ministrów. Rozporządzenie takie nigdy jednak nie zostało  wydane, co de facto uniemożliwiało podnoszenie jakichkolwiek roszczeń z tego tytułu. Obowiązujące wówczas przepisy KZ, a następnie przepisy KC w pierwotnym brzmieniu nie przewidywały bowiem odpowiedzialności Skarbu Państwa za tzw. bezprawie legislacyjne. [Read more…]

Primaaprilisowa zmiana KSH – czyli o ubocznych skutkach projektu S-24

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

W dniu 1 kwietnia 2011 r. Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 92, poz. 531), wprowadzającą istotne uproszczenia procesu inkorporacji spółek z o.o. Ustawa została podpisana przez Prezydenta 4 kwietnia 2011 r. i wejdzie w życie 1 stycznia 2012 r., po blisko 8-miesięcznym okresie vacatio legis. Do najważniejszych zmian wprowadzonych nowelą należy m.in. zwolnienie z konieczności zachowania formy aktu notarialnego w sytuacji, gdy umowa spółki (akt założycielski) jest zawierana przy pomocy udostępnianego w sieci, interaktywnego formularza opracowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości oraz opatrzona podpisem elektronicznym, brak konieczności wniesienia wkładów na pokrycie kapitału zakładowego przed zgłoszeniem spółki do rejestru przedsiębiorców (powinno to nastąpić najpóźniej w ciągu 7 dni od dnia wpisania spółki do rejestru), a także zobligowanie sądu rejestrowego do rozpoznania wniosku o wpis złożonego drogą elektroniczną w ciągu jednego dnia (z tego względu w toku prac legislacyjnych projekt zawarty w druku sejmowym nr 3658/VI kad. był określany potocznie jako S-24).

Na podstawie art. 1 pkt 4 ustawy nowelizującej w art. 167 KSH, regulującym załączniki do zgłoszenia spółki z o.o. do rejestru przedsiębiorców, dodano nowe przepisy § 4 i 5. W rezultacie, artykuł ten uzyska brzmienie następujące [Read more…]