Umowa leasingu a obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia OC

dr Paweł Zdanikowski
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Sędzia sądu rejonowego. Autor publikacji z zakresu prawa handlowego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów (OC) jest obowiązkowe (art. 4 pkt 1  ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, Dz. U. Nr 124, poz. 1152, ze zm., dalej także jako: „ustawa”).

Doniosłość tego obowiązku trudno przecenić, ponieważ uchybienie mu, pomijając kwestię odpowiedzialności odszkodowawczej wobec poszkodowanego, może skutkować odpowiedzialnością wobec Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego (art. 110 ust. 1 ustawy) lub Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (art. 132 ustawy) z tytułu spełnienia przez nich świadczenia, do którego był zobowiązany sprawca szkody.

Zakres podmiotowy tego obowiązku prima facie jest jasny, budzi jednak wątpliwości w przypadku pojazdów oddanych w posiadanie zależne. Częstym przykładem takiego posiadania jest władztwo korzystającego nad rzeczą oddaną mu w leasing.

Zgodnie z art. 23 ustawy:

Posiadacz pojazdu mechanicznego jest obowiązany zawrzeć umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem posiadanego przez niego pojazdu.

Przepis ten, podobnie jak cała ustawa, nie określa bliżej pojęcia „posiadacza”. Należy sięgnąć zatem do definicji zawartej w Kodeksie cywilnym, który w art. 336 stanowi, że:

Posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

Oddanie rzeczy w posiadanie zależne nie powoduje jednak utraty przez dotychczasowego posiadacza statusu posiadacza samoistnego (art. 337 k.c.).

Zastosowanie reguł wykładni gramatycznej prowadzi zatem do wniosku, że także finansujący, jako posiadacz samoistny wyleasingowanego pojazdu, jest zobowiązany do zawarcia umowy ubezpieczenia umowy ubezpieczenia OC (arg. lege non distinguente).

Takie stanowisko budzi jednak wątpliwości z co najmniej dwóch powodów.

Po pierwsze, chociaż władztwo korzystającego nad rzeczą oddaną w leasing nie ma charakteru rzeczowego to sytuacja prawna leasingobiorcy (szczególnie w porównaniu do pozycji najemcy) jest silna: oprócz prawa wyłącznego korzystania z rzeczy przysługuje mu także część uprawnień klasycznie właścicielskich jak uprawnienia z tytułu rękojmi za wady rzeczy, jedynie z wyjątkiem prawa do odstąpienia od umowy ze zbywcą (art. 7098 § 2 k.c.). Ciążą na nim także obowiązki „właścicielskie”: to korzystający ma przecież obowiązek utrzymywać rzecz w należytym stanie, w szczególności dokonywać jej konserwacji i napraw oraz ponosić ciężary związane z własnością lub posiadaniem rzeczy (art. 7097 § 1 k.c.).

Po drugie, przemawia za tym cel ubezpieczenia OC i jego systemowe powiązanie z odpowiedzialnością za szkody wyrządzone w związku z ruchem pojazdu. Uzasadnieniem ubezpieczenia OC jest przecież istnienie odpowiedzialności sprawcy szkody. Posiadacz samoistny, który oddał pojazd w posiadanie zależne nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej za szkody (art. 436 § 1 k.c.), nie powinien być zatem obowiązany do zawarcia umowy ubezpieczenia OC (po co ma się ubezpieczać od odpowiedzialności cywilnej skoro tej odpowiedzialności nie ponosi).

Argumentów na rzecz tezy, że oddanie rzeczy do korzystania wyłącza obowiązek finansującego zawarcia umowy ubezpieczenia OC dostarcza także charakter prawny umowy leasingu: nie ma aksjologicznego uzasadnienia dla ponoszenia przez finansującego ryzyka związanego z korzystaniem z rzeczy. Wbrew zatem wnioskom wynikającym z wykładni gramatycznej, a zgodnie z regułami wykładni systemowej, uznać należy, że art. 23 ustawy nie obejmuje finansującego, który w wykonaniu umowy leasingu oddał pojazd do korzystania korzystającemu[1].



[1] Takie stanowisko prezentowane jest także w orzecznictwie i literaturze, zob.: uchwałę SN z 22 kwietnia 2005 r., III CZP 99/04 oraz M. Krajewski, Relacje sprawcy i poszkodowanego a ubezpieczenie OC (osoba trzecia w ubezpieczeniu OC) – cz. II, PPH 2006, Nr 11, s. 28.

Bądź na bieżąco!

Zapisz się, aby otrzymać najnowsze artykuły z LawBlog.pl bezpośrednio na Twoją skrzynkę e-mail

Speak Your Mind

*