Wyłączenie prawa głosu przy udzielaniu absolutorium – orzeczenie austriackiego OGH

dr Dariusz Bucior
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Prawnik w Kancelarii BWHS oraz Yingke Várnai BWHS. Twórca portalu Umowa-agencyjna.pl. Autor bloga prawniczego. Obserwuj na Twitterze:@DrBucior

W orzeczeniu z dnia 28 sierpnia 2013 r. (6Ob88/13d) austriacki Sąd Najwyższy (Oberster Gerichtshof, OGH) wypowiedział się w sprawie zakresu wyłączenia prawa głosu przy podejmowaniu przez zgromadzenie wspólników spółki z o.o. uchwał o udzieleniu absolutorium.

Regulacja austriacka

Kwestia ta jest regulowana przez § 39 ust. 4 austriackiej ustawy o spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością (Gesetz vom 6. März 1906, über Gesellschaften mit beschränkter Haftung – w skrócie: GmbHG).

Zgodnie z tym przepisem:

Osoba, która wskutek podjęcia uchwały ma zostać zwolniona z obowiązku lub której ma być przyznana korzyść, przy podejmowaniu takiej uchwały nie ma prawa głosu, zarówno gdy działa we własnym jak i w cudzym imieniu.

Stan faktyczny

Stan faktyczny sprawy  – w uproszczeniu – przedstawiał się następująco:

W czteroosobowej spółce z o.o. funkcjonował dwuosobowy zarząd (Pan H.S. oraz Pani A.B.), składający się ze wspólników tej spółki. Każdy z członków zarządu upoważniony był do samodzielnej reprezentacji spółki.

We wrześniu 2011 r. odbyło się zwyczajne zgromadzenie wspólników spółki, na którym głosowane były m.in. uchwały o udzieleniu poszczególnym członkom zarządu absolutorium za poszczególne lata obrotowe (chodziło o rozliczenie kolejnych pięciu lat obrotowych).

Przy podejmowaniu uchwał o udzieleniu absolutorium Panu H.S. drugi członek zarządu (Pani A.B.) głosował za udzieleniem mu absolutorium (zarówno we własnym imieniu jak i w charakterze pełnomocnika trzeciego wspólnika). Czwarty ze wspólników głosował przeciwko i zgłosił do protokołu sprzeciw.

Wspólnik sprzeciwiający się uchwałom następnie wytoczył powództwo o uchylenie, ewentualnie stwierdzenie nieważności podjętych uchwał o udzieleniu absolutorium Panu H.S. – powołując się m.in. na to, że uchwały zostały podjęte z naruszeniem § 39 ust. 4 GmbHG. W ocenie skarżącego Pani A.B. nie miała bowiem prawa głosu przy podejmowaniu uchwał w sprawie udzielenia absolutorium Panu H.S.

Sąd I instancji powództwo oddalił, z kolei sąd odwoławczy orzekł zgodnie z żądaniem pozwu.

Na skutek wniesionej rewizji sprawa trafiła do OGH.

OGH rewizji nie uwzględnił – a stwierdził m.in. co następuje:

Skutek oddania głosu przez osobę pozbawioną prawa głosu

W pierwszej kolejności OGH przypomniał, że zgodnie z § 41 ust. 1 pkt 2 GmbHG można żądać unieważnienia uchwały wspólników, jeżeli uchwała – z uwagi na jej treść – narusza bezwzględnie wiążące przepisy.

Jako jeden z takich przypadków orzecznictwo austriackie uznaje uchwałę, przy której podjęciu głosował wspólnik pozbawiony prawa głosu – przyjmuje się, że głos takiego wspólnika nie jest nieważny, lecz ewentualnemu unieważnieniu w drodze konstytutywnego wyroku sądowego podlega sama uchwała.

Przepis § 39 ust. 4 GmbHG a uchwały o udzieleniu absolutorium

Jak stwierdził OGH, zakazy głosowania od strony funkcjonalnej chronią wewnątrzkorporacyjny proces podejmowania decyzji (verbandsinterne Willensbildung) – przedmiotem ochrony jest zatem zarówno sama spółka jak i jej wspólnicy, nie zaś osoby trzecie takie jak np. wierzyciele spółki.

Przepis § 39 ust. 4 GmbHG opisuje przypadki konfliktu interesów między spółką a wspólnikami. Celem przepisu jest neutralizowanie tych konfliktów. Z jednej strony chodzi o pewną wariację zakazu dokonywania czynności z samym sobą, z drugiej strony o realizację zasady, że nikt nie powinien być sędzią we własnej sprawie.

OGH podzielił panujący w orzecznictwie i doktrynie austriackiej pogląd, że przepis § 39 ust. 4 GmbHG obejmuje również uchwały o udzieleniu absolutorium.

Skutek udzielenia absolutorium

Jak zaznaczył OGH, absolutorium stanowi element ogólnego nadzoru sprawowanego przez wspólników nad zarządem. Poprzez udzielenie absolutorium wspólnicy aprobują sposób pełnienia funkcji członka zarządu przez okres objęty absolutorium oraz wyrażają zaufanie co do zarządzania spółką w przyszłości. Jednocześnie dają wyraz temu, że przynajmniej według oceny wspólników głosujących za udzieleniem absolutorium, nie istnieją żadne roszczenia odszkodowawcze wobec członka zarządu.

Zgodnie zatem z utrwaloną linią orzeczniczą, OGH przyjął, że absolutorium wywołuje skutek w postaci zwolnienia członka zarządu z odpowiedzialności wobec spółki.

Przy czym, wynikające z absolutorium zwolnienie z odpowiedzialności dotyczy tylko takich roszczeń odszkodowawczych, o których spółka mogła się dowiedzieć na podstawie starannego zbadania wszystkich przedłożonych i kompletnych dokumentów. Oznacza to, że po udzieleniu absolutorium spółka może dochodzić od członków zarządu roszczeń odszkodowawczych tylko wtedy, jeżeli z przedłożonych dokumentów roszczenia te wynikały albo gdy przedłożone dokumenty były niekompletne.

Problem z absolutorium jednostkowym – udzielanym poszczególnym członkom zarządu

W przypadku, gdy mamy do czynienia z uchwałą udzielającą absolutorium wszystkim członkom zarządu (całemu organowi), wszyscy wspólnicy będący członkami zarządu w okresie, za który udzielane jest absolutorium, wyłączeni są od prawa głosu.

Istnieje jednak możliwość podejmowania odrębnych uchwał dotyczących udzielenia absolutorium poszczególnym członkom zarządu – tak jak to miało miejsce w omawianej sprawie.

W związku z tym pojawia się pytanie, czy przepis § 39 ust. 4 GmbHG wyłącza prawo głosu wspólnika-członka zarządu przy udzielaniu absolutorium innym członkom zarządu – jeżeli absolutorium udzielane jest za okres, w którym te osoby wspólnie pełniły funkcję członka zarządu.

Austriacki OGH przyjął, że w takich sytuacjach przepis § 39 ust. 4 GmbHG znajduje zastosowanie. Wspólnik nie ma zatem prawa głosu przy podejmowaniu takiej uchwały.

Uzasadniając swoje stanowisko OGH graniczył się do stwierdzenia, że w tym zakresie przyłącza się do dominującego poglądu prezentowanego w literaturze austriackiej. Z przedstawionych w uzasadnieniu wyroku poglądów doktryny zdaje się zaś wynikać, że podstawowym argumentem za wyłączeniem prawa głosu w takich sprawach jest solidarna odpowiedzialność odszkodowawcza członków zarządu – głosując za absolutorium dla innego członka zarządu wspólnik-członek zarządu pośrednio wyrażałby także akceptację dla sposobu sprawowania zarządu przez siebie.

Kwestia wewnętrznego podziału kompetencji miedzy członków zarządu

W ocenie OGH przedstawione wnioski pozostają aktualne także w sytuacji, gdy w danej spółce obowiązuje wewnętrzny podział kompetencji między członkami zarządu.

Taki podział nie oznacza bowiem, że członek zarządu może ograniczyć się do przydzielonego mu zakresu kompetencji – ciąży bowiem na nim także obowiązek nadzorowania pozostałych członków zarządu. Poza tym podział kompetencji nie zwalnia członka zarządu z takich ustawowych obowiązków jak prowadzenie odpowiednich ksiąg spółki czy sporządzenie bilansu rocznego.

Stąd też, jeżeli absolutorium nie dotyczy poszczególnych czynności, lecz wszystkich działań w danym okresie, prawo głosu wspólnika-członka zarządu jest wyłączone bez względu na obowiązujący podział kompetencji.

Bądź na bieżąco!

Zapisz się, aby otrzymać najnowsze artykuły z LawBlog.pl bezpośrednio na Twoją skrzynkę e-mail

Speak Your Mind

*