Zawieszenie postępowania sądowego na skutek ogłoszenia upadłości strony procesu

Piotr Kędzierski
Asystent w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym Lublin-Wschód w Lublinie z/s w Świdniku.

Na mocy art. 1 pkt 22 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw uchylono art. 182KPC, przez co – jak twierdzi się w uzasadnieniu do projektu ustawy:

powraca się do stanu prawnego mającego w Polsce blisko osiemdziesięcioletnią tradycję, według którego zawieszenie procesu odnosi się do każdego przypadku ogłoszenia upadłości strony pozwanej[1].

W obecnym stanie prawnym, zgodnie z art. 174 § 1 pkt 4 KPC sąd z urzędu zawiesza postępowanie jeżeli dotyczy ono masy upadłości i ogłoszono upadłość z możliwością zawarcia układu, a strona pozbawiona została prawa zarządu masą upadłości, albo ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku strony. W takiej sytuacji sąd wzywa syndyka albo zarządcę masy upadłości do wzięcia udziału w sprawie, a jeżeli syndyk albo zarządca może odmówić wstąpienia do postępowania, sąd wyznaczy mu odpowiedni termin do złożenia oświadczenia. Niezłożenie w terminie oświadczenia w przedmiocie wstąpienia do postępowania uważa się za odmowę wstąpienia (art. 174 § 3 KPC).

Z podanymi unormowaniami koreluje przepis art. 180 § 1 pkt 5 KPC, który przewiduje, że sąd podejmuje zawieszone postępowanie w razie ogłoszenia upadłości strony – z chwilą zgłoszenia się lub wskazania syndyka albo zarządcy masy upadłości, a jeżeli syndyk albo zarządca może odmówić wstąpienia do postępowania – z chwilą złożenia przez niego oświadczenia; w przypadku odmowy wstąpienia do postępowania przez syndyka albo zarządcę masy upadłości, postępowanie podejmuje się z udziałem upadłego.

Przyjęte rozwiązania należy ocenić pozytywnie. Z tym jednak zastrzeżeniem, że nie wyczerpują one całości problematyki zawieszenia postępowania na skutek ogłoszenia upadłości strony.

Po pierwsze, wskazać należy na przepis art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (dalej: PUN), który wprowadza na wypadek odmówienia przez syndyka lub zarządcy wstąpienia do postępowania sądowego domniemanie (wzruszalne), że mienie objęte tym postępowaniem nie wchodzi w skład mienia upadłego. Syndyk lub zarządca mogą odmówić wstąpienia do postępowań, których wynik ma wpływ na ustalenie składu masy upadłości[2] Mogą być to np. sprawy z powództwa upadłego lub dotyczące ustalenia istnienia prawa wchodzącego do masy upadłości. Tylko w tych przypadkach sąd, zawieszając postępowanie, wyznaczy syndykowi lub zarządcy termin do złożenia oświadczenia o wstąpieniu bądź odmowie wstąpienia do postępowania.

W sprawach dotyczących masy upadłości, w których przyjęcie domniemania z art. 65 PUN jest niemożliwe (np. gdy rozpatrywane są roszczenia o prawa bezwzględne, z zakresu naruszeń praw własności intelektualnej albo gdy przedmiotem rozpoznania są wierzytelności podlegające zgłoszeniu do masy) sąd wzywa syndyka albo zarządcę do udziału w postępowaniu.

Z tego względu błędna jest praktyka sądów – znana mi z autopsji – gdy wzywa się syndyka lub zarządcę do wzięcia udziału w sprawie lub do złożenia w terminie 14 dni oświadczenia w przedmiocie odmowy wstąpienia do postępowania pod rygorem uznania, że syndyk lub zarządca odmawia wstąpienia do postępowania. Wynika ona z braku rozważenia i uwzględnienia dyspozycji art. 65 PUN, a prowadzić może do sytuacji, w której – na skutek przyjęcia domniemania odmowy udziału w postępowaniu – sprawa, która powinna być prowadzona z udziałem syndyka lub zarządcy, zostanie rozpoznana z udziałem upadłego. Konsekwencją takiego procedowania może być nawet nieważność postępowania[3].

Po drugie, zauważyć należy, że nie każde postępowanie zawieszone na skutek ogłoszenia  upadłości likwidacyjnej strony może być podjęte od razu po zgłoszeniu się syndyka do udziału w sprawie. Szczególna regulacja z art. 145 PUN wprowadza zakaz podjęcia postępowania sądowego w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, do czasu wyczerpania trybu na zgłoszenie wierzytelności na liście wierzytelności.

Choćby wręcz strona wskazała syndyka masy upadłości albo ten zgłosił się do udziału w sprawie, sąd nie będzie władny podjąć postępowania na podstawie art. 180 § 1 pkt 5 KPC. Natomiast w sytuacji prawomocnej odmowy umieszczenia wierzytelności na liście, sąd podejmie postępowanie na podstawie art. 145 PUN.

Zgodzić się też należy ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej KPC, że:

jeżeli wierzytelność zostanie wciągnięta na listę w postępowaniu upadłościowym, to zawieszony proces ulegnie umorzeniu na podstawie art. 355 KPC[4].

Zaistnieje wówczas sytuacja, w której wydanie wyroku stanie się niedopuszczalne.

W kontekście omawianych uregulowań, a zwłaszcza art. 145 PUN, wydaje się nieracjonalne nałożenie na sąd w art. 174 § 3 KPC bezwzględnego obowiązku wezwania syndyka  do udziału w sprawie w razie zawieszenia postępowania na skutek ogłoszenia upadłości likwidacyjnej strony procesu. Wszak powinno się z góry założyć, że sprawa o wierzytelność nadającą się do zgłoszenia na listę wierzytelności będzie podlegać zawieszeniu do czasu wyczerpania trybu z prawa upadłościowego i naprawczego.

Wzywanie w takiej sytuacji syndyka masy upadłości do udziału w sprawie jest zbędne.

Tym bardziej, że zgodnie z art. 180 § 1 pkt 5 KPC zgłoszenie się syndyka powinno co do zasady rodzić skutek w postaci podjęcia postępowania, co w tym wypadku jest niedopuszczalne. Praktyka pokazuje jednak, że syndycy masy upadłości są wzywani do wzięcia udziału w postępowaniu sądowym (lub – nawet – do złożenia oświadczenia o wstąpieniu pod rygorem uznania, że nie wstępują do postępowania, bądź pod rygorem dalszego zawieszenia postępowania). Jednak czynność ta, jak również ewentualne złożone w odpowiedzi na wezwanie oświadczenie o wstąpieniu do postępowania, nie będą mogły (przynajmniej z założenia nie powinny) wywołać żadnych skutków procesowych, skoro jedynym dopuszczalnym trybem dochodzenia wierzytelności jest to regulowane przepisami prawa upadłościowego.

 


[1] Druk sejmowy nr 4332, http://orka.sejm.gov.pl/proc6.nsf/opisy/4332.htm (dostęp 5.06.2013).

[2] Za A. Jakubeckim: P. Grzegorczyk, Komentarz do art. 180 KPC [w:] M. Jędrzejewska, P. Grzegorczyk, K. Weitz, T. Ereciński, J. Gudowski, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze. Część Druga. Postępowanie zabezpieczające, Warszawa 2012.

[3] Za A. Jakubeckim: J. Bodio, komentarz do art. 174 KPC [w:] Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, A. Jakubecki (red.), LEX 2013.

[4] Druk sejmowy nr 4332, op.cit.

Bądź na bieżąco!

Zapisz się, aby otrzymać najnowsze artykuły z LawBlog.pl bezpośrednio na Twoją skrzynkę e-mail

Comments

  1. A co w takiej sytuacji: sąd ogłosił upadłość likwidacyjną pracodawcy. Zgłosiłam roszczenia do listy wierzytelności, ale ich nie uznano. Zmieniono jednak upadłość likwidacyjną na układową, więc złożyłam pozew do sądu. W trakcie procesu znowu zmieniono upadłość – tym razem układową na likwidacyjną – co teraz ? Czy sąd będzie mógł zasądzić ?

  2. witam,
    co się dzieje z postępowaniem sądowym wszczętym p-ko syndykowi po ogłoszeniu upadłości, a dotyczącym należności powstałych właśnie po jej ogłoszeniu? Ponadto sąd upadłościowy w trakcie trwania postępowania sądowego o zapłatę zmienił sposób prowadzenia post. upadłościowego z układowego na likwidacyjne i jednocześnie umorzył postępowanie upadłościowe.

Speak Your Mind

*