Egzekucja administracyjna z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością – aspekty proceduralne

dr Paweł Zdanikowski
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Sędzia sądu rejonowego. Autor publikacji z zakresu prawa handlowego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Problematyka administracyjnej egzekucji z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, w przeciwieństwie do egzekucji sądowej, jest dość rzadko przedmiotem rozważań w literaturze i orzecznictwie. Tymczasem zagadnienie to zasługuje na więcej uwagi, szczególnie, że pomimo tożsamości problemu unormowane jest nieco odmiennie od sądowej egzekucji z udziału.

Regulacja prawna egzekucji administracyjnej z udziału w spółce z o.o. jest zawarta w Oddziale 6 Rozdziału 5 Działu II ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015, ze zm.; dalej jako: u.p.e.a.).

Podstawową czynnością organu egzekucyjnego jest zajęcie udziału (art. 96j § 1 zd.1 in princ. u.p.e.a.). Przedmiotem zajęcia jest oczywiście udział rozumiany jako prawo podmiotowe wspólnika w spółce z o.o. Zajęty może być zarówno cały udział jak i jego część (gdy umowa spółki stanowi, że wspólnik może mieć tylko jeden udział)[1].

Ustawa odróżnia zajęcie samego udziału oraz wierzytelności z tego prawa (art. 96j § 1 zd. 1 in fine u.p.e.a.). To ostatnie sformułowanie jest użytecznym skrótem myślowym (z prawa udziałowego nie wynikają wierzytelności w ścisłym tego słowa znaczeniu, a co najwyżej roszczenia). Chodzi tu nie tylko o wymagalne roszczenia o wypłatę dywidendy, kwoty likwidacyjnej, wynagrodzenia za umorzony udział, czy zwrot dopłat, lecz także wszelkie roszczenia przysługujące wspólnikowi z tytułu członkostwa w spółce, w tym także niewymagalne[2]. Dla uporządkowania dalszych rozważań wszystkie te roszczenia, z zastrzeżeniem znacznego uproszczenia, będą określane jako „uboczne”.

Zajęcie udziału oraz wierzytelności z tego prawa jest dokonane z chwilą doręczenia spółce zawiadomienia o zajęciu (art. 96j § 2 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny jednocześnie z przesłaniem spółce zawiadomienia o zajęciu zawiadamia także zobowiązanego, że nie wolno mu odbierać należności wynikających z udziału i rozporządzać zajętym udziałem oraz doręcza odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony.

Wspólnikowi doręczany jest wówczas także odpis wniosku o ujawnienie zajęcia udziału w KRS. Jednakże ani przepisy ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2001 r., poz. 209, ze zm.), ani rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 listopada 2011 r. w sprawie szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz. U. poz. 1616), nie przewidują możliwości dokonania wpisu ujawniającego zajęcie udziałów. Zgodnie zatem z art. 9 ust. 2 ustawy o KRS, sąd rejestrowy orzeknie jedynie o przyjęciu zawiadomienia o zajęciu udziału do akt rejestrowych. Na postanowienie sądu rejestrowego przysługuje apelacja[3].

Jeżeli egzekucja z należności przysługujących zobowiązanemu z tytułu zajętego udziału nie prowadzi do pełnego pokrycia dochodzonej należności, organ egzekucyjny występuje do właściwego sądu rejestrowego o zarządzenie sprzedaży zajętego udziału (art. 96k § 1 u.p.e.a.).

Wydaje się, że przesłanką zarządzenia sprzedaży udziału jest przynajmniej podjęcie próby egzekwowania z roszczeń pieniężnych przysługujących wspólnikowi wobec spółki. Organ egzekucyjny będzie więc musiał wykazać, że taką próbę podjął. Wątpliwe jest jednak, czy organ egzekucyjny, w braku innych roszczeń wspólnika, powinien czekać do podjęcia uchwały w sprawie podziału zysku[4]. Po pierwsze, w skrajnym przypadku oznaczałoby to oczekiwanie przez około rok, a po drugie, nie ma przecież gwarancji, że sprawozdanie finansowe spółki wykaże zysk, a nawet jeżeli tak się stanie, że zostanie on podzielony pomiędzy wspólników. Tak więc po ustaleniu przez organ egzekucyjny, że wspólnikowi nie przysługują żadne roszczenia wobec spółki, może on wystąpić do sądu z wnioskiem o zarządzenie sprzedaży udziału.

Jak można sądzić, regulacja uzależniająca sprzedaż egzekucyjną udziału od zgody sądu rejestrowego, w szczególności wówczas, gdy umowa spółki nie zawiera klauzuli ograniczającej zbywalności udziału, nie jest prawidłowa. Nakazywanie sądowi rejestrowemu dokonywania oceny efektywności dotychczasowej egzekucji administracyjnej prowadzi do poddania jej dwuinstancyjnej kontroli sądowej, podczas gdy prawidłowość działania organów administracyjnych powinna być poddana administracyjnej kontroli instancyjnej. Rola sądu rejestrowego powinna sprowadzać się jedynie do zapewnienia możliwości realizacji uprawnienia spółki do wpływania na osobę nabywcy, tak jak uregulowane jest to na gruncie egzekucji sądowej. De lege lata jednak sąd rejestrowy będzie musiał rozpoznać taki wniosek i wydać w tej kwestii postanowienie.

Dalszy bieg egzekucji uzależniony jest od decyzji sądu. Jeżeli sąd odmówi zgody na sprzedaż udziału, organ egzekucyjny będzie mógł egzekwować jedynie z roszczeń ubocznych wspólnika. Jeżeli jednak sprzedaż udziału zostanie zarządzona i umowa spółki nie zawiera klauzuli ograniczającej zbywalność udziału, organ egzekucyjny dokona sprzedaży udziału. Jeżeli zaś zbywalność udziału jest ograniczona, rola sądu rejestrowego nie kończy się na wyrażeniu zgody na sprzedaż udziału. Zgodnie bowiem z art. 96k § 3 pkt 2 u.p.e.a., spółka może wówczas w terminach i na zasadach określonych w Kodeksie spółek handlowych wystąpić o dokonanie oszacowania wartości zajętego udziału oraz wskazać osobę, która nabędzie udział. Tak więc spółka ma dwa tygodnie na złożenie wniosku o dokonanie wyceny udziału i wskazanie kandydata na nabywcę udziałów.

Oszacowania udziału dokonuje sąd rejestrowy (arg. a contrario ex art. 96k § 4 u.p.e.a.), a ponieważ jest to okoliczność  wymagająca wiadomości specjalnych z reguły konieczne będzie zasięgnięcie opinii biegłego. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego sąd rejestrowy powinien wydać postanowienie o ustaleniu ceny udziałów. Celowe jest także, aby w sentencji postanowienia wymienić osobę nabywcy. Postanowienie to jest zaskarżalne apelacją.

Ustawa nie określa terminu, w którym nabywca powinien uiścić cenę nabycia organowi egzekucyjnemu (art. 96k § 3 pkt 2 u.p.e.a. akurat w tym zakresie nie odsyła do art. 185 k.s.h.). Należy więc uznać, że ten termin określa sąd rejestrowy. Nie wydaje się to rozwiązaniem właściwym, ponieważ  termin, od upływu którego uzależnione są skutki materialnoprawne powinien wynikać z ustawy. Wystarczyłoby w tym zakresie, gdyby art. 96k § 3 pkt 2 u.p.e.a. odsyłał do odpowiedniego stosowania art. 185 k.s.h.

Zapłata przez nabywcę ceny udziału w terminie wskazanym przez sąd skutkuje przejściem na niego udziału. Jeżeli sąd dokona oszacowania, lecz nabywca nie uiści ceny, organ egzekucyjny sprzeda udział za cenę ustaloną przez sąd rejestrowy.

Organ egzekucyjny sprzeda udział także wówczas, gdy umowa spółki nie zawiera postanowień ograniczających jego zbywalność lub też gdy spółka nie wystąpi o dokonanie oszacowania udziału albo też nie wskaże osoby, która go nabędzie. Do sprzedaży udziału odpowiednie zastosowanie znajdą przepisy o egzekucji z ruchomości (art. 96k § 3 in fine u.p.e.a. w zw. z art. 104-109 u.p.e.a). Tak więc sprzedaż może się odbyć w drodze licytacji publicznej, przetargu ofert, a także z wolnej ręki (art. 105 § 1 u.p.e.a.).

Nabycie udziału stwierdza organ egzekucyjny postanowieniem (art. 68b § 1 u.p.e.a.).

 


[1] Zob. M. Faryna [w] D. R. Kijowski (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, Lex 2010, teza 1.9 do art. 96j.

[2] Zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 października 2011 r., I SA/Bd 536/11, Lex nr 1084055.

[3] Zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2007 r., III CZP 8/07, OSNC 2008, Nr 2, poz. 21.

[4] Zob. P. Bieżuński, Administracyjna egzekucja z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością [w:] Lex, Komentarz praktyczny ABC nr 121499; J. Wąsik, Administracyjna egzekucja z udziału w spółce z o.o., „Glosa” 2002, Nr 9, s. 30.

Bądź na bieżąco!

Zapisz się, aby otrzymać najnowsze artykuły z LawBlog.pl bezpośrednio na Twoją skrzynkę e-mail

Comments

  1. A jeżeli sąd nie oszacuje wartości udziału?? )art. 9k par.4 JEŻELI sąd rejestrowy dokonał…

Speak Your Mind

*