Uprawnienie kuratora z art. 42 k.c. do wystąpienia z wnioskiem o rozwiązanie osoby prawnej

Piotr Kędzierski
Asystent w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym Lublin-Wschód w Lublinie z/s w Świdniku.

Charakter uprawnienia kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 § 1 k.c. do wystąpienia z wnioskiem o rozwiązanie osoby prawnej nie był w orzecznictwie przesądzony.

Dotychczasowe wypowiedzi SN wskazywały, na przykład, że kurator z art. 42 § 1 k.c. nie jest organem państwowym w rozumieniu art. 271 § 2 k.s.h. i w tym trybie nie może domagać się w sądzie rozwiązania spółki (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2009 r., III CSK 57/09).

Z kolei w postanowieniu z dnia z dnia 30 maja 2008 r., III CZP 40/08, Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że

art. 42 k.c. wskazuje dostatecznie na legitymację kuratora do wszczęcia postępowania sądowego, które mogłoby doprowadzić do urzeczywistnienia celu określonego w tym przepisie, zastrzegając jednocześnie, że kwestią otwartą pozostaje natomiast zagadnienie, jaki sąd jest właściwy do rozpoznania takiej sprawy.

Jeszcze inną wykładnię przedstawił Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 28 września 2010 r., I ACa 733/10, dochodząc do wniosku, że

co prawda art. 271 k.s.h. nie wymienia kuratora wśród podmiotów uprawnionych do zgłoszenia żądania rozwiązania spółki z o. o. przez sąd, jednak zestawienie tego przepisu z art. 42 § 2 k.c., uprawniającym kuratora do podjęcia czynności koniecznych do otwarcia likwidacji spółki, które musi być poprzedzone rozwiązaniem spółki (art. 274 § 1 k.s.h.) pozwala na uznanie, że kurator posiada uprawnienie do żądania rozwiązania spółki w oparciu o art. 271 k.s.h.

Pojawiające się na tym tle wątpliwości zostały natomiast kategorycznie rozstrzygnięte w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt III CZP 95/11, której sentencja brzmi:

Kurator ustanowiony na podstawie art. 42 § 1 k.c. dla spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może, jeżeli został do tego umocowany, wystąpić do sądu w imieniu reprezentowanej spółki z wnioskiem o jej rozwiązanie.

Warto przyjrzeć się temu orzeczeniu bliżej, co najmniej z trzech powodów.

Po pierwsze Sąd Najwyższy w przekonujący sposób wyjaśnił, że instytucja kuratora przynależy do przedstawicielstwa ustawowego.

Kurator jest przedstawicielem ustawowym osoby prawnej, dla której został ustanowiony, działa w jej imieniu i na jej rzecz. Zakres kompetencji kuratora jest jednak ograniczony do ściśle oznaczonych czynności w wydanym przez sąd rejestrowy zaświadczeniu (art. 604 k.p.c.). Muszą się one jednocześnie mieścić w granicach określonych przez art. 42 § 2 k.c. Przepis ten daje kuratorowi kompetencję do podejmowania czynności, które doprowadzą osobę prawną do stanu, w którym będzie mogła ona działać przez swoje organy, albo – w razie niepowodzenia tych czynności – do podjęcia starań o likwidację podmiotu, wobec którego brak jest szans na powołanie organów.

W konsekwencji kuratorowi udzielono uprawnienia do występowania w imieniu osoby prawnej w każdej sytuacji, w której istnieje konieczność urzeczywistnienia powierzonych mu zadań względem podmiotu pozostającego pod kuratelą. Będą to wszystkie czynności (także procesowe) zmierzające do wywołania skutków prawnych i mieszczące się w sferze reprezentacji.

Ta okoliczność przesądza o uprawnieniu kuratora do złożenia wniosku o rozwiązanie osoby prawnej.

Gdyby takiego prawa kurator był pozbawiony, nie mógłby on skutecznie wywiązać się z nałożonych na niego przez sąd obowiązków. W tym kontekście podnieść należy, że art. 42 k.c. stanowi samodzielną podstawę materialno-prawną rozwiązania osoby prawnej i dlatego nie można jej wywodzić z innych regulacji. Odrębne przyczyny rozwiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością określa art. 21, art. 270, art. 271 k.s.h., a nawet art. 29 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (dalej: u.k.r.s.). W szczególności podkreślenia wymaga, że SN po raz kolejny opowiedział się przeciwko uznaniu kuratora za organ państwowy uprawniony do domagania się rozwiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na podstawie art. 271 k.s.h.

Po drugie, Sąd Najwyższy trafnie zauważył, że konsekwencją błędnego pojmowania uprawnienia kuratora ustanowionego na mocy art. 42 k.c. są późniejsze, już na etapie sądowym, trudności w oznaczeniu osób reprezentujących osobę prawną.

Nieprawidłowa jest praktyka, w której kurator w swoim imieniu występuje o rozwiązanie spółki, a dla niej samej ustanawiany jest kurator procesowy w trybie art. 69 k.p.c. albo per analogiam art. 253 § 2 k.s.h.

Z uwagi przecież na charakter kurateli jako szczególnego przedstawicielstwa ustawowego, to kurator jest tym, który reprezentuje osobę prawną. Wszak jego rolą jest również, a może przede wszystkim, ochrona interesu osoby prawnej, którą reprezentuje, zatem powoływanie kolejnego kuratora jedynie komplikuje sytuację procesową. Nie jest to uzasadnione, na pewno, potrzebą zapewnienia należytej ochrony praw osoby prawnej.

Po trzecie wreszcie, warto odnotować, że Sąd Najwyższy opowiedział się za nieprocesowym charakterem postępowania w przedmiocie żądania kuratora o rozwiązanie osoby prawnej.

Wskazał, że brak wyraźnego przepisu rozstrzygającego o zastosowaniu trybu nieprocesowego nie stanowi jeszcze podstawy do kierowania tego typu spraw na drogę procesu. Co prawda, podaje Sąd Najwyższy, że chociaż zgodnie z art. 13 § 1 k.p.c. sprawy nie zastrzeżone dla trybu nieprocesowego, powinny być rozpatrywane w trybie procesowym, to nie sposób przejść do porządku dziennego nad pojawiającymi się wątpliwościami.

Z jednej strony bowiem, postępowanie w przedmiocie rozwiązania osoby prawnej, może, ale nie musi wywołać sporu stron o prawo, a osoba prawna reprezentowana przez kuratora może być jedynym uczestnikiem postępowania.

Z drugiej strony, z regulacji k.s.h. wynikać może wniosek, że tylko wypadkach zastrzeżonych w ustawie rozwiązanie osoby prawnej odbywa się na drodze procesu (następuje tym samym odwrócenie zasady z art. 13 § 1 k.p.c.). Z przepisu art. 271 k.s.h. odczytać można, zdaniem SN, intencję ustawodawcy, by tylko określone w tym przepisie sprawy o rozwiązanie spółki kierować wyjątkowo do trybu procesowego, zaś pozostałe – rozpatrywać w postępowaniu nieprocesowym.  Przedstawioną wykładnię potwierdzają przypadki z art. 21 k.s.h., art. 29 u.k.r.s., art. 31 i 32 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach, w których ustawodawca zadecydował, że sprawy toczą się z wniosku uprawnionych osób, zatem w postępowaniu nieprocesowym. Tę analogię, że orzeczenie o rozwiązaniu osoby prawnej na podstawie art. 42 k.c. zapada po przeprowadzeniu postępowania nieprocesowego, uzasadniają ponadto przepisy art. 7 u.k.r.s. i art. 6941 k.p.c., które wskazują, że tryb nieprocesowy jest właściwy dla postępowań przed sądem rejestrowym.

Poczynienie tych uwag doprowadziło Sąd Najwyższy do przyjętej, wydaje się ze wszech miar słusznej tezy, że kurator ustanowiony na podstawie art. 42 § 1 k.c. może, jeżeli został do tego umocowany w wydanym mu zaświadczeniu, wystąpić do sądu rejestrowego w imieniu reprezentowanej osoby prawnej z wnioskiem o jej rozwiązanie w postępowaniu toczącym się w trybie nieprocesowym.

Orzeczenie kończy spory i rozwiewa wątpliwości dotyczące charakteru uprawnienia kuratora z art. 42 k.c. Zasługuje ono na aprobatę nie tylko z uwagi na walor przedstawionej argumentacji prawniczej, która jest spójna i przekonująca, lecz też z tego powodu, że stanowi pewną gwarancję  jednolitej wykładni przepisu w praktyce sądowej.

Bądź na bieżąco!

Zapisz się, aby otrzymać najnowsze artykuły z LawBlog.pl bezpośrednio na Twoją skrzynkę e-mail

Comments

  1. Sebastian Frydrych says:

    Poruszony problem kompetencji kuratora jest bardzo istotny w praktyce, o czym przekonałem się jako kurator. Mam jednak pytanie do autora: który Sąd jego zdaniem powinien rozpatrywać sprawę o rozwiązanie spółki, tzn. sąd właściwości ogólnej czy też sąd prowadzący rejestr przedsiębiorców, do którego wpisana jest dana spółka? Mam ponadto pytanie odnoszące się do treści art. 42 k.c., z którego nie wynika wprost prawo kuratora do wystąpienia do sądu o rozwiązanie spółki. Czy jeżeli sąd nie określi w zaświadczeniu prawa kuratora do wystąpienia o rozwiązanie spółki kurator posiada legitymację do występowania o zmianę/uzupełnienie postanowienia w tym zakresie czy też prawo takie przysługuje wyłącznie wnioskodawcy?

  2. Piotr Kędzierski says:

    Dzień dobry! Dziękuję za komentarz. Zanim odpowiem na pierwsze pytanie, zwrócę uwagę, że wskazał Pan, moim zdaniem, na interesujące zagadnienie, ponieważ zgodnie z najnowszym orzecznictwem nie każde postępowanie przed sądem rejestrowym jest postępowaniem rejestrowym, a takie zapatrywanie nakazuje stosowanie przepisów ogólnych o postępowaniu nieprocesowym i utrudnia oznaczenie reguł, jakimi ma kierować się sąd rejestrowy, nie rozpoznając sprawy rejestrowej (odsyłam też do tekstu Pana Profesora Herbeta http://www.lawblog.pl/2012/11/10/postepowanie-rejestrowe-a-postepowanie-przed-sadem-rejestrowym-uwagi-na-marginesie-postanowienia-sn-z-15-kwietnia-2010-r-v-csk-40909/ ). Właściwość miejscowa sądu w wypadku, o którym tu pisano, powinna być chyba określona jako zgodna z miejscem siedziby. Zastosowanie normy ogólnej z art. 508 k.p.c. niewiele nam mówi.
    Drugie pytanie jest również interesujące. Jeżeli ustanowienie kuratora jest konsekwencją przeprowadzenia postępowania na wniosek, to uzupełnienia postanowienia będzie mógł domagać się wnioskodawca, gdy sąd nie orzekł o całości jego żądania. To postanowienie sądu i wydane w jego następstwie zaświadczenie rozstrzyga o zakresie umocowania kuratora. Sąd jednak może tu działać z urzędu, zatem ewentualne wszczęcie postępowania i określenie kompetencji kuratora będzie mogło nastąpić – stosownie do okoliczności – z woli sądu rejestrowego (oczywiście potrzeba takiego działania z urzędu może być sądowi zasygnalizowana).

  3. Jan Górski says:

    Przepraszam, za lekkie zboczenie z głównego kursu poruszanego wątku, ale mam pewną sytuację dot. uprawnień kuratora sp. z o.o. Zastrzegam nie jestem prawnikiem. Mianowicie pozwałem do sądu pracy sp. z o.o., gdzie jedyny jej członek zarządu został częsciowo ubezwłasnowolniony – otrzymał doradcę tymczasowego (sprawa pełnego ubezwłasnowolnienia się toczy). Doradca tymczasowy (moim zdaniem nie mając umocowań) rozwiązał ze mną umowę pracy, a następnie odmówił odpowiedzialności stania się stroną sporu. Sąd pracy zawiesił moją sprawę pomimo powołania kuratora sp.z o.o. argumentując to tym, że kurator nie może być stroną skarżoną, jest powołany tylko do zarządzania majątkiem spółki. Jakie są uprawnienia kuratora spółki z o.o. w zakresie przedstawicielstwa prawnego? Co mogę ewentualnie zrobic w sprawie, gdyż spółka jest postawiona w stan likwidacji i kolokwialnie ujmując nie będzie strony do skarżenia i domagania się odszkodowania za ewidentne krzywdy?

    • Piotr Kędzierski says:

      Dzień dobry. Sąd miał rację. Istotnie, kurator z 42 k.c. ma ściśle limitowany zakres kompetencji. Jego umocowanie obejmuje działania mające na celu powołanie nowych organów albo zmierzające do likwidacji osoby prawnej. Jeżeli wystąpi do sądu o rozwiązanie spółki, to z chwilą uprawomocnienia się takiego orzeczenia spółka przejdzie w stan likwidacji. Wówczas prowadzone będzie postępowanie likwidacyjne. Zostaną ustanowieni likwidatorzy, którzy staną się przedstawicielami spółki.

  4. Jan Górski says:

    Witam! Dziękuję za wyjaśnienie, zatem formułuję wniosek do sądu pracy, że sprawa przeciwko spółce z o.o. powinna być wznowiona ze względu na zmianę statusu spółki (poświadczoną wypisem z rejestru REGON, do którego mam tylko dostęp) na „spółkę w likwidacji”. Należy zatem domniemać, że w spółce w likwidacji został ustanowiony likwidator, który przyjął formę prawną członka zarządu w zakresie odpowiedzialności wobec moich roszczeń. Innym aspektem w mojej sprawie jest kwestia uprawnień ustanowionemu jedynemu członkowi zarządu doradcy tymczasowego. To doradca tymczasowy mnie zwolnił nie mając umocowań w tym zakresie od jakiegokolwiek członka zarządu na co zwrócę sądowi pracy uwagę. Tylko coś to da? Pytanie: czy doradca tymczasowy miał uprawnienia członka zarządu w zakresie zwolnienia pracowników spółki?

    • Piotr Kędzierski says:

      Dzień dobry ponownie, przepraszam za zwłokę w odpowiedzi. Nie mogę Panu wprost odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ nie znam sprawy, nie trudnię się też udzielaniem porad. Natomiast zwrócę tylko uwagę na to, że doradca tymczasowy ma uprawnienia kuratora (art. 549 KPC w zw. z art. 181 KRO). Kompetencje kuratora są ściśle określone w kodeksie rodzinnym. O zakresie uprawnień kuratora (w tym wypadku doradcy) rozstrzyga też sąd, przed którym toczy się postępowanie o ubezwłasnowolnienie.

  5. Agnieszka Małek says:

    Witam,
    czy w sytuacji, gdy ustanowiono kuratora w trybie art. 42 KC i kurator, celem powołania zarządu, nie ustalił aktualnego miejsca zamieszkania jedynego wspólnika Spółki (adresy znajdujące się w aktach spółki są nieaktualne, a wspólnik nie poinformował Spółki o nowym adresie), to powinien złożyć wniosek o ustanowienie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu wspólnika, czy też powinien od razu podjąć działania zmierzające do likwidacji Spółki?

    • Piotr Kędzierski says:

      Dzień dobry, kurator dla nieznanego z miejsca pobytu to kurator procesowy ustanawiany w trakcie postępowania gdy stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczony pozew lub inne pismo procesowe wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw. Kurator z art. 42 KC powinien w pierwszej kolejności podjąć – wszelkie możliwe – starania o powołanie organów spółki. Gdy takie czynności zawiodą, powinien wszcząć postępowanie likwidacyjne. Kurator nie może działać za osoby uprawnione do powołania organów..

  6. Agnieszka Małek says:

    Czy kurator ustanowiony na podstawie art. 42 KC korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, o którym mowa w art. 96 ust. 1 pkt 5 ustawy o kosztach sądowych?

  7. Piotr Kędzierski says:

    Zwolniony z ustawy od kosztów sądowych jest kurator wyznaczony przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy. Kurator z art. 42 KC nie jest ustanawiany dla danej sprawy, jego kompetencje określa sąd rejestrowy. Dlatego nie należy do tej kategorii podmiotów zwolnionych od ponoszenia kosztów sądowych.

  8. Aleksandra Maliszewska says:

    Witam,
    do jakiego momentu zobowiązany jest działać kurator powołany „celem podjęcia czynności zmierzających do likwidacji spółki” (w przypadku bezskuteczności starań o powołanie organów)? Czy po prawomocnym rozwiązaniu spółki przez sąd kurator jest zobowiązany w dalszym ciągu działać – jako likwidator?

    • Piotr Kędzierski says:

      Dzień dobry, kurator z 42 KC działa do momentu wypełnienia swoich zadań. Uważam, że jeżeli zostanie ustanowiony likwidator spółki, to kurator traci już swoje umocowanie. Kurator nie staje się z mocy prawa likwidatorem. Likwidatorów wyznacza sąd rejestrowy.

  9. Ewa Karbowiak says:

    Dzień dobry,

    czy w toku postepowania nieprocesowego z wniosku działającego w imieniu spółki kuratora o jej rozwiązanie można wnosić o ustanowienie likwidatora dla spółki? czy w taki wypadku lepiej złożyć pozew przeciwko spółce o jej rozwiązanie i ustanowienie likwidatora?

  10. Elżbieta says:

    Dzień dobry, mam bardzo istotne pytanie, na które nie mogę znaleźć jednoznacznej odpowiedzi.
    Jaki jest status prawny powolnego zarządu spółki w chwili, kiedy Sąd nie zatwierdził sprawozdania kuratora. Na zgromadzaniu wspólników (prawidłowo zawiadomiony) reprezentowany był mniejszościowy kapitał spółki. Czy skoro kurator została pozowany do powołania zarządu spółki lub jej likwidacji znacznie dla reprezentacji spółki po powołaniu zarządu ma zatwierdzanie sprawozdania kuratora. Nasuwa się pewna wątpliwość, ze dopiero po zatwierdzaniu sprawozdania kuratora można przyjąć, że zarząd jest powołany, [ponieważ może dojść do tego, że sąd nie zatwierdza sprawozdania kuratora.

  11. Marcin Nowak says:

    Witam!
    Zostałem powołany na kuratora spółki z o.o. przez Sąd Rejestrowy. Na razie mam tylko Postanowienie sądu bez zaświadczenia.
    Mam do Pana kilka pytań:
    1) Czy już mogę podjąć czynności czy czekać na zaświadczenie ?
    2) Czy w razie braku osób, którzy mogą pełnić funkcje w zarządzie powinienem szukać kandydatów ?
    3) Gdy nie dojedzie do wyboru władz spółki przez wspólników składam do sądu wniosek o rozwiązanie spółki czy taką uchwałę powinni podjąć wspólnicy ?
    4) Jak powinno wyglądać sprawozdanie kuratora ?

    Proszę o wiadomość. Będzie to mój pierwszy raz 🙂

  12. Marcin Nowak says:

    Witam ponownie!

    Czy może Pan odpowiedzieć na moje pytania ?

    • 1) może Pan wykonywać czynności od chwili odebrania zaświadczenia
      2) nie, Pan jako kurator zwołuje zgromadzenie i je otwiera po otwarciu należy wybrać przewodniczącego potem ewentualnie zgłaszają się kandydaci na członków zarządu
      3) to zależy co wskazano w zaświadczeniu, jeżeli ma Pan taki obowiązek to ma doprowadzić do rozwiązania spółki
      4) trzeba w nim opisać czynności jakie Pan podjął, pytanie jest zbyt ogólne

      Z poważaniem
      Paweł Daszczuk

Speak Your Mind

*