Dopuszczalność zamiany akcji własnych spółki dzielonej na akcje spółki nowo zawiązanej

dr Dariusz Bucior
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Prawnik w Kancelarii BWHS oraz Yingke Várnai BWHS. Twórca portalu Umowa-agencyjna.pl. Autor bloga prawniczego. Obserwuj na Twitterze:@DrBucior

Kodeks spółek handlowych (k.s.h.) zna cztery sposoby podziału spółki kapitałowej (art. 529 § 1 k.s.h.):

  1. podział przez przejęcie – czyli podział przez przeniesienie całego majątku spółki dzielonej na inne spółki za udziały lub akcje spółki przejmującej, które obejmują wspólnicy spółki dzielonej,
  2. podział przez zawiązanie nowych spółek – czyli podział przez zawiązanie nowych spółek, na które przechodzi cały majątek spółki dzielonej za udziały lub akcje nowych spółek,
  3. podział przez przejęcie i zawiązanie nowej spółki – czyli podział przez przeniesienie całego majątku spółki dzielonej na istniejącą i na nowo zawiązaną spółkę lub spółki,
  4. podział przez wydzielenie – czyli podział przez przeniesienie części majątku spółki dzielonej na istniejącą spółkę lub na spółkę nowo zawiązaną.

W przypadku, gdy podział spółki akcyjnej wiąże się z przeniesieniem części jej majątku na nowo zawiązaną spółkę akcyjną, akcjonariusze spółki dzielonej otrzymują w zamian za całość lub część swoich akcji nowe akcje w spółce nowo zawiązanej.

Powstaje jednak następujące pytanie dotyczące podziału przez wydzielenie:

czy dzielona spółka akcyjna posiadająca własne akcje (czyli akcje przez siebie wyemitowane, art. 362 § 1 k.s.h.) może w zamian za te akcje otrzymać akcje w spółce nowo zawiązanej?

Dyrektywa zabrania

Na płaszczyźnie prawa europejskiego kwestia ta regulowana jest przez Szóstą Dyrektywę Rady z dnia 17 grudnia 1982 r. dotyczącą podziału spółek akcyjnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 2 Dyrektywy:

Żadna akcja w spółce przejmującej nie może być przyznana w zamian za akcje spółki dzielonej będące w posiadaniu:

a)    bądź samej spółki przejmującej bądź osoby działającej we własnym imieniu, ale na rachunek tej spółki;

b)    bądź samej spółki dzielonej bądź osoby działającej we własnym imieniu, ale na rachunek tej spółki.

Przepis ten dotyczy podziału przez przejęcie, ale zgodnie z art. 22 ust. 1 Dyrektywy stosuje się go do podziału przez zawiązanie nowych spółek, a także – do podziału przez wydzielenie (art. 25 Dyrektywy).

Wniosek jest zatem taki:

zgodnie z Dyrektywą dzielona spółka akcyjna w zamian za akcje własne nie może otrzymać akcji w spółce nowo zawiązanej.

Polskie przepisy o podziale spółki

W świetle polskich regulacji dotyczących podziału spółki sytuacja nie jest niestety tak oczywista.

Brak jest przepisu dotyczącego bezpośrednio podziału przez wydzielenie, który przewidywałby zakaz przyznawania spółce dzielonej akcji spółki nowo zawiązanej w zamian za akcje własne spółki dzielonej.

W odniesieniu do podziału przez wydzielenie ustawodawca jednak w szerokim zakresie zastosował technikę odesłania – zgodnie bowiem z art. 529 § 2 k.s.h.:

Do podziału przez wydzielenie stosuje się przepisy o podziale spółek dotyczące odpowiednio spółki przejmującej lub spółki nowo zawiązanej.

Zbadania zatem wymaga, czy z odpowiedniego stosowania przepisów regulujących inne sposoby podziału spółki nie wynika przedmiotowy zakaz.

W grę wchodziłoby chyba wyłącznie zastosowanie art. 550 k.s.h., który to przepis, jak można się domyślać, stanowić ma implementację art. 17 ust. 2 Dyrektywy.

Zgodnie z art. 550 k.s.h.:

§ 1. Spółka przejmująca nie może objąć własnych udziałów albo akcji własnych za udziały lub akcje, które posiada w spółce dzielonej, oraz za własne udziały lub akcje spółki dzielonej.

§ 2. Zakaz, o którym mowa w § 1, dotyczy również objęcia udziałów lub akcji własnych przez osoby działające we własnym imieniu, lecz na rachunek spółki przejmującej bądź spółki dzielonej.

Jak się jednak wydaje, z odpowiedniego zastosowania art. 550 k.s.h. nie da się wyprowadzić zakazu przyznawania spółce dzielonej akcji spółki nowo zawiązanej w zamian za akcje własne spółki dzielonej.

Niezależnie bowiem od kontrowersji związanych z możliwością czy potrzebą stosowania przepisów art. 550 k.s.h. do podziału powiązanego z zawiązaniem nowej spółki[1], zwrócić trzeba uwagę na funkcję tego przepisu. Służy on ograniczeniu możliwości pierwotnego nabycia akcji własnych przez spółkę akcyjną – podobnie jak art. 366 § 1 k.s.h.

W rozważanym przez nas przypadku nie chodzi jednak o problematykę pierwotnego nabycia akcji własnych przez dzieloną spółkę akcyjną, lecz o możliwość zastosowania do spółki dzielonej posiadającej akcje własne przepisów dotyczących akcjonariuszy spółki dzielonej.

Innymi słowy, chodzi o możliwość korzystania przez spółkę dzieloną ze statusu akcjonariusza wynikającego z posiadania akcji własnych.

Z uwagi zatem na to, że omawiany problem leży na innym poziomie niż kwestia regulowana przez art. 550 k.s.h., brak jest możliwości uzasadnienia treścią tego przepisu zakazu przyznawania spółce dzielonej akcji spółki nowo zawiązanej w zamian za akcje własne spółki dzielonej.

Regulacje ogólne?

Skoro przedmiotowy zakaz dotyczy problemu korzystania ze statusu akcjonariusza przez spółkę akcyjną posiadającą akcje własne, rozważyć trzeba, czy takiego zakazu nie da się wyprowadzić z ogólnego przepisu dotyczącego skutków prawnych posiadania akcji własnych przez spółkę akcyjną – tj. przepisu art. 364 § 2 k.s.h.

Przepis ten stanowi:

Spółka nie wykonuje praw udziałowych z własnych akcji, z wyjątkiem uprawnień do ich zbycia lub wykonywania czynności, które zmierzają do zachowania tych praw.

Problem jest jednak taki, że przepis ten mówi o wykonywaniu praw udziałowych, zaś zamiana akcji spółki dzielonej na akcje spółki nowo zawiązanej następuje automatycznie, czasami nawet wbrew woli akcjonariusza, więc trudno mówić tu o wykonywaniu praw udziałowych w ścisłym znaczeniu tego zwrotu.

W literaturze czasami jednak rozciąga się zastosowanie art. 364 § 2 k.s.h. na sytuacje nie stanowiące ściśle rzecz biorąc wykonywania praw udziałowych, np. niektórzy autorzy[2]  przyjmują, że spółce akcyjnej posiadającej akcje własne nie przysługują akcje gratisowe w ramach podwyższenia kapitału zakładowego ze środków spółki.

Jak się wydaje, można chyba ostrożnie bronić interpretacji, zgodnie z którą art. 364 § 2 k.s.h. zakazuje zamiany akcji własnych spółki dzielonej na akcje spółki nowo zawiązanej – a to z uwagi na wymóg proeuropejskiej wykładni przepisów krajowych.

Można bowiem chyba zwrot wykonywanie praw udziałowych rozumieć szeroko, nie tylko jako podejmowanie czynności odpowiadających treści danego prawa, ale także bycie adresatem skutków prawnych wynikających z faktu posiadania tych praw udziałowych. Zakaz ten oznaczałby przede wszystkim, że w wyniku podziału przez wydzielenie spółka dzielona nie uzyskuje praw udziałowych w spółce nowo zawiązanej i tym samym nie może otrzymać dokumentów akcji, zaś wszelkie postanowienia planu podziału czy uchwał działowych przewidujące odmienny skutek byłyby nieważne.

Oczywiście, nie da się ukryć, że kwestia jest bardzo kontrowersyjna i z tego względu zasługująca na interwencję ustawodawcy.


[1] Zdaniem A. Szumańskiego (w: S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, M. Tarska, R. Zawłocki, Kodeks spółek handlowych, t. IV, wyd. 3, Warszawa 2012, art. 550, Nb. 6 i 7, LEGALIS), art. 550 k.s.h. znajduje zastosowanie wyłącznie do podziału przez przejęcie. Odmiennie A. Rachwał, w: J. Bieniak i in., Kodeks spółek handlowych. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2012, art. 550, Nb. 5, LEGALIS).

[2] Zob. S. Sołtysiński, w: S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek handlowych, t. III, wyd. 2, Warszawa 2008, art. 443, Nb. 2, LEGALIS; A. Opalski, w: System prawa prywatnego, t. 17b, Prawo spółek kapitałowych, red. S. Sołtysiński, Warszawa 2010, Rozdział XVI, Nb. 125, LEGALIS.

Bądź na bieżąco!

Zapisz się, aby otrzymać najnowsze artykuły z LawBlog.pl bezpośrednio na Twoją skrzynkę e-mail

Speak Your Mind

*