Archives for Wrzesień 2011

TK o roszczeniach odszkodowawczych przedwojennych spółek handlowych z tytułu nacjonalizacji ich przedsiębiorstw

dr hab. Andrzej Herbet, prof. KUL
Kierownik Katedry Prawa Handlowego KUL. Radca prawny. Ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. Autor licznych publikacji z zakresu prawa handlowego i cywilnego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

Wydanym w pełnym składzie postanowieniem z 13 czerwca 2011 r. Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie w sprawie ze skargi konstytucyjnej spółki „Elektrownia w Kielcach” S.A., kwestionującej konstytucyjność art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692, ze zm.; dalej: u. zm. KC albo ustawa z 17 czerwca 2004 r.). Tym samym, TK wykluczył – jak się wydaje definitywnie – możliwość dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowań z tytułu upaństwowienia majątku produkcyjnego powstałych przed wojną spółek handlowych. Powyższe orzeczenie zasługuje na uwagę także z tego względu, że niezależnie od formalnego charakteru rozstrzygnięcia, jego uzasadnienie zawiera obszerny wywód, który stanowi w znacznej mierze merytoryczną polemikę z zarzutami skargi, oraz elementy, które można uznać za pewne novum w stosunku do dotychczasowego sposobu rozumienia przesłanek dopuszczalności skargi konstytucyjnej z art. 79 ust. 1 Konstytucji.

Rozpoznawana przez TK skarga konstytucyjna została sformułowana na tle następującego stanu faktycznego i prawnego. Przedsiębiorstwo skarżącej spółki, powstałej przed II wojną światową, zostało przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17, ze zm.; dalej: ustawa nacjonalizacyjna). Zgodnie z art. 7 ustawy nacjonalizacyjnej, za przedsiębiorstwa przejęte na własność państwa ich właściciel miał otrzymać od Skarbu Państwa odszkodowanie w papierach wartościowych, a w wyjątkowych wypadkach w gotówce lub innych wartościach. Wysokość odszkodowania miały ustalać komisje, których skład, sposób powoływania i tryb postępowania miało określić rozporządzenie Rady Ministrów. Rozporządzenie takie nigdy jednak nie zostało  wydane, co de facto uniemożliwiało podnoszenie jakichkolwiek roszczeń z tego tytułu. Obowiązujące wówczas przepisy KZ, a następnie przepisy KC w pierwotnym brzmieniu nie przewidywały bowiem odpowiedzialności Skarbu Państwa za tzw. bezprawie legislacyjne. [Read more…]

Likwidacja postępowania w sprawach gospodarczych: liberalizacja procedury cywilnej?

dr Paweł Zdanikowski
Adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego KUL. Sędzia sądu rejonowego. Autor publikacji z zakresu prawa handlowego, w szczególności z zakresu prawa spółek.

W dniu 16 września 2011 r. Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 4332). Chociaż nowela jest obszerna (zmianie ulec mają przepisy 132 artykułów) i zróżnicowana (uchwalone zmiany dotyczą zarówno postępowania rozpoznawczego, jak i zabezpieczającego i egzekucyjnego oraz mają różny charakter: od redakcyjnych po istotne merytorycznie), znana jest głównie z tego powodu, że znosi postępowanie w sprawach gospodarczych.

Postępowanie w sprawach gospodarczych (art. 4791 – 47978) wprowadzono do KPC w związku z utworzeniem sądów gospodarczych, co z kolei wiązało się z likwidacją Państwowego Arbitrażu Gospodarczego (nastąpiło to na podstawie ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych, Dz. U. nr 33, poz. 175, ze zm.). W przeciwieństwie jednak do części innych państw, gdzie także spotykane jest wyodrębnienie organizacyjne sądów w zakresie rozpoznawania spraw między przedsiębiorcami, ustawodawca zdecydował się również na wprowadzenie odrębnej procedury rozpoznawania takich sporów.

Idea tego postępowania opiera się na założeniu, że jego uczestnicy są [Read more…]